‘Η Μανία με την Άνοιξη’, Άρης Μαραγκόπουλος – Μια συζήτηση

Θα έχετε προσέξει πως οι (φανερές τουλάχιστον) αναγνώσεις μου Ελλήνων συγγραφέων είναι σπάνιες. Υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό και καλύτερα θα είναι να μην σταθώ σε αυτό αλλά στο γεγονός ότι είχα την ευτυχία να διαβάσω σχεδόν τυχαία την Μανία με την Άνοιξη του Άρη Μαραγκόπουλου που εύκολα θα μπορούσα να ονομάσω το καλύτερο και πιο πυκνό βιβλίο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας που έχω διαβάσει τα τελευταία δέκα χρόνια. Η ευτυχία μου είναι ακόμη πιο μεγάλη όταν ο συγγραφέας του αποδέχτηκε την πρότασή μου για έναν online διάλογο σχετικά με το βιβλίο (μα τελικά και για το True Love). Έτσι λίγη ώρα πριν το παιχνίδι Ελλάδα-Σουηδία είχαμε την παρακάτω συζήτηση.

Basileios: Καταρχάς, για μένα Η Μανία είναι το πιο κοντινό βιβλίο που έχω διαβάσει στο Against the day και μπορεί να το διάβασα πρόσφατα (πέρσι, με το που βγήκε) μα, παρόλα αυτά, τα δυο βιβλία είναι ξαδέρφια. Και τα δυο πραγματεύονται την έννοια της εκδίκησης, και την έννοια της εξέλιξης της ιστορίας, αλλά βέβαια με διαφορετικό τρόπο και τα δυο. Δεν ξέρω αν έχεις διαβάσει το Against the Day, ή έχεις δει κριτικές του, για να καταλάβεις τι λέω.

A. M.: Έχω προλάβει να δω κριτικές μόνο και υποψιάζομαι. Τον Πίντσον τον αναφέρω σε όλα τα θεωρητικά μου κείμενα, έχω διαβάσει το Lot 49 και το Mason and Dixon. O Πίντσον κάνει μια τέχνη που εγώ δεν καταφέρνω να φτάσω, όσο κι αν προσπαθώ. Ο Πίντσον είναι μαέστρος εγώ είμαι αυτός που χειρίζεται τα τύμπανα στο βάθος βάθος της αίθουσας…

Basileios: για μένα σημασία έχει πως και τα δυο βιβλία παίζουν τον ίδιο ρυθμό και στην ίδια ορχήστρα και, όπως είπα, από άλλη σκοπιά (με άλλη χροιά μάλλον για να συνεχίσω την παρομοίωση της μουσικής). Για παράδειγμα μια από τις εικόνες που μου χτύπησε πιο πολύ στην Μανία και που δεν θα την έλεγε με τίποτε πιστεύω ο Πυντσον είναι εκείνη που αφορά στον τρόπο που ο Σανιδόπουλος αντιμετωπίζει το παρελθόν και νιώθει μεγαλύτερη συγκίνηση και ένταση μπροστά σε ένα έργο τέχνης από ότι μπροστά στις παλιές φωτογραφίες. Για μένα η συγκεκριμένη παράγραφος ίσως και να χαρακτηρίζει το βιβλίο και τον ίδιο τον Σανιδόπουλο (πιο έντονα μάλλον εννοώ).

A. M.: Αυτό το κομμάτι πράγματι είναι κλειδί για το βιβλίο.

Basileios: και ακριβώς επειδή το βλέπω και γω έτσι.

A. M.: Ο Σανιδόπουλος είναι ένας αποτυχημένος εστέτ που έχει χάσει την επαφή με τη ζωή.

Basileios: (μήπως και ο ήρωας του True Love είναι κάποιος που έχει χάσει την επαφή με τις γυναίκες;)

Πάντως, για να τα πάρουμε λίγο από την αρχή, αυτό που για μένα είναι ένα καίριο ερώτημα τόσο στο Against the Day οσο και στην Μανία είναι αν τελικά πιστεύει κανείς πως μπορεί να αλλάξει τον κόσμο από μια και μόνο μεμονωμένη πράξη. Είτε αυτό είναι ένα βιβλίο είτε μια τρομοκρατική ενέργεια.

A. M.: See your point…

Basileios: Πιστεύεις πως μπορεί να αλλάξει ο κόσμος έτσι; από μια και μόνο πράξη;

A. M.: Mε τίποτε. Όλη η Μανία προσπαθεί ακριβώς να αποδείξει αυτή τη θέση. Άλλωστε, το τέλος στο βουνό, είναι εμφατικά σαφές ως προς αυτό. Ο Σανιδόπουλος εξάλλου έχει ένα κοινό με τον παλιό αντάρτη και τώρα τρομοκράτη. Έχουν χάσει την επαφή με τον κόσμο γι’ αυτό και πιστεύουν αμφότεροι στην ΜΙΑ πράξη. Είναι λίγο σαν τους παλιούς κομμουνιστές.

Basileios: (και δεν ξέρω αν ξέρεις την παλιά παροιμία που έλεγε: να φοβάσαι τον παλιό κομμουνιστή και την παλιά πουτάνα). Δεν θα σε εκπλήξω βέβαια αν σου πω πως και το Against the Day καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα με σένα. Γι αυτό ακόμη και εκεί είναι ξαδέλφια τα βιβλία.

A. M.: Καλά εδώ πέτυχες διάνα! Αν σκεφτείς μάλιστα ότι μιλάω εκεί, σ’ αυτό το βιβλίο για πρώτη φορά για τις μπάρμπι/πουτάνες!

Basileios: σωστά!

A. M.: Γεγονός που συνεχίζεται στο True Love και, άρα, υπογείως, να η σύνδεση ανάμεσα στα δύο βιβλία!

Basileios: Πολύ σωστά. Και σκεφτόμουν και άλλη μια σύνδεση: το γεγονός ότι η Φλώρα είναι από τις πιο δυναμικές γυναίκες που έχω διαβάσει ποτέ (όχι μόνο στην ελληνική λογοτεχνία). Η αλλαγή σε αυτό το δυναμικό τύπο γυναίκας ίσως τελικά να είναι και υπεύθυνη για την σύγχυση του ήρωα στο True Love. Δεν ξέρω αν όντως είναι σκόπιμο αυτό…

A. M.: Κοίτα, τώρα οι γυναίκες τείνουν να γίνουν, αυτό που λέει ο Αισχύλος, ανδρόβουλες, σκέφτονται, δρουν, φέρονται σαν άντρες…

Basileios: συμφωνώ 100%. H Φλώρα όμως δεν είναι έτσι.

A. M.: Ακριβώς. Η Φλώρα ανήκει σε έναν κόσμο που χάθηκε. Κι εδώ είναι μια άλλη δεσπόζουσα της Μανίας. Η Φλώρα είναι αυτή που είναι επειδή αγωνίζεται γι’ αυτόν τον ΧΑΜΕΝΟ κόσμο…

Basileios: για μένα όμως εκεί είναι ένα σημαντικό πλεονέκτημα στο βιβλίο και θα σου εξηγήσω τι εννοώ: το ότι σπάνια, ίσως ποτέ, δεν μπορώ να βρω σε βιβλία γυναίκες στημένες σαν ‘γυναίκες πραγματικές’· είναι είτε καρικατούρες, που φτιάχνουν οι άντρες συγγραφείς (δηλαδή μανάδες ή όμορφες γκόμενες) είτε κατασκευάσματα από γυναίκες συγγραφείς που μοιάζουν σαν αυτά που θα ήθελαν να έβλεπαν σε μια γυναίκα οι άνδρες. Δηλαδή και οι γυναίκες συγγραφείς γράφουν ‘αντρικά’ (ειδικά σε αυτό το κομμάτι). Με εξαιρέσεις βέβαια. Δεν ξέρω αν συμφωνείς σε αυτό.

A. M.: Χαίρομαι που βλέπεις καθαρά τι συμβαίνει, που διαβάζεις σωστά και κάτω από τις γραμμές. Για μένα το στοίχημα ήταν κυρίως αυτό. Να φυσήξω ζωή στο δημιούργημα του Τσίρκα. Να έχω μια γυναίκα που ακριβώς δεν ανταποκρίνεται στα στερεότυπα. Πιστεύω ότι αυτό συνέχισα και στο Τrue Love με άλλο τρόπο…

Basileios: Το βλέπω έτσι ακριβώς και χαίρομαι που τελικά αυτός ήτανε ο σκοπός σου. Σε αυτό το σημείο νομίζω πως ξέρασε η προσωπικότητα της Φλωρας τον Τσίρκα. Η Φλωρα του Τσίρκα είναι ψιλό-στερεότυπο παρόλη την διάφορα της (ΟΚ θυμίζει Μελίνα στη Στέλλα ίσως) εδώ όμως είναι κάτι ΕΝΤΕΛΩΣ ξεχωριστό το οποίο σε ‘χτυπάει’ από την αρχή και όσο και αν ο Σανιδόπουλος είναι ο ήρωας η Φλωρα κλέβει την παράσταση.

A. M.: Θα σου πω κάτι που το γνωρίζει μόνον η κόρη μου: στην αρχή ήθελα να ονομάσω το μυθιστόρημα απλώς: Φλώρα! Και κάτι ακόμα: το άγαλμα που τη φωτογραφία του έχω στο εξώφυλλο, του Μαγιόλ, αγαπημένου μου γλύπτη, ανήκει σε μια σειρά που ένα της εξαιρετικό έργο έχει τίτλο: η Φλώρα!

Basileios: Καλά, με ψιλοσόκαρες τωρα.

A. M.: Όμως, πρόσεξε κάτι ακόμα! η Φλώρα είναι ταυτόχρονα και η Ουτοπία της επανάστασης, της κάθε επανάστασης, κάθε πολιτικής, κοινωνικής φαντασίωσης….

Basileios: (άλλο ένα κοινό με τον Πυντσον αλλά σε μισό λεπτό αυτό) πιστεύω πως στο βιβλίο θα του ταίριαζε ΠΑΡΑ πολύ να λεγότανε σκέτο Φλωρα. Κρίμα για τον Σανιδόπουλο βέβαια, αλλά…… την έκλεψε η άτιμη την παράσταση.

A. M.: Εντάξει το Μανία κ.λπ. δεν είναι κακό!

Basileios: Όχι, δεν είπα πως είναι κακό. Απλώς με ‘σοκαρε’ το σκέτο Φλωρα!

A. M.: Φοβήθηκα μήπως θεωρηθεί κάτι διαφορετικό από τις προθέσεις μου!

Basileios: …στον Πυντσον λοιπόν (και όχι μόνο βέβαια) ενα running theme είναι το μητριαρχικό πρότυπο της ηγέτιδας. Κάτι από την Ζαν ντ Αρκ. Αυτήν σκεφτόμουν σαν την Φλωρα.

A. M.: Καλά πρέπει να το διαβάσω αύριο κιόλας!

Basileios: Αυτό είναι περισσότερο από το V. (αλλά και από το Gravity’s Rainbow) αλλά και το Against the Day το συστήνω ανεπιφύλακτα.

A. M.: Α, έχω διαβάσει και το Gravity’s Rainbow! τι χαζός που είμαι!

Basileios: Εγώ έκανα πριν κανά δυο μήνες τη δεύτερη ανάγνωση και είναι επιπέδου Gravity’s Rainbow αν και μόνο το μέγεθος του τρομάζει λίγο: 1000 τόσες σελίδες.

A. M.: Ξέρω από το Dixon etc.

Basileios: ε, ναι, τέτοιου επιπέδου…. και χειρότερο.

A. M.: Ξέρεις, καθώς προσπαθώ να σκεφτώ τώρα τη Μανία, σκέψου ότι είναι ένα βιβλίο που δούλεψα πάνω από δέκα χρόνια, αισθάνομαι ότι την έχει γράψει κάποιος τρίτος…

Basileios: το καταλαβαίνω όμως αυτό. Θυμάμαι πως μου είχες πει πως σκοπεύεις να την ‘ξαναγράψεις’. εννοώ το καταλαβαίνω πως σου πήρε χρόνο να το γράψεις. φαίνεται στην λεπτομέρεια του και σε κομμάτια που από μόνα τους μπορούν να σταθούν σαν αποκομμένα από το υπόλοιπο βιβλίο.

A. M.: Ναι, Ήθελα μάλιστα να σε ρωτήσω πώς σου φάνηκαν οι πρώτες 50 (ακατανόητες ή «δύσκολες», ή, δεν ξέρω γω τι σελίδες για τον πολύ κόσμο)….

Basileios: λοιπόν καταρχάς να σου πω πως η Μανία είναι το πρώτο βιβλίο σου που διάβασα. Φαντάσου λοιπόν την αφεντιά μου με το που ξεκινάει να αντιμετωπίζει τις 50 σελίδες αυτές.

A. M.: Εντάξει, καταλαβαίνω, προσπαθώ….

Basileios: λοιπόν, για μένα ήτανε το ανάποδο ακριβώς από το τέλος του Ulysses. Ήταν σαν να έκανα βουτιά με κομμένη ανάσα. Μπορεί να ήτανε σχετικά δύσκολες και να σε έβαζαν στα βαθιά αμέσως όμως νομίζω είναι το πιο δυναμικό ξεκίνημα ελληνικού βιβλίου. Και να μη σου πω πως λίγο μου κακοφάνηκε που ‘γύρισε’ η διήγηση στο δεύτερο μέρος. Όχι όμως πως χάλασε το όλο από αυτήν την αλλαγή.

A. M.: Χαίρομαι που το λες. Θα μπορούσα να έχω γράψει έτσι όλο το βιβλίο. Αλλά αισθάνθηκα ότι δεν έπρεπε. Ήταν αρκετές αυτές εκεί οι σελίδες. Η ίδια η πλοκή ήθελε να γυρίσει το ύφος. Με νίκησε. Σκέφτομαι τώρα ότι κάτι που θέλω να αλλάξω είναι μερικές από τις παρεμβάσεις Σανιδόπουλου. Ίσως και να κόψω καμία τριανταριά σελίδες που τον αφορούν. Δεν ξέρω…

Basileios: μιλώντας για τον Σανιδόπουλο, κάτι που δεν κάνω ποτέ διαβάζοντας ένα βιβλίο, είναι σαν να ψάχνω τον ίδιο τον συγγραφέα πίσω από την διήγηση, εννοώ κομμάτια από την δική του ζωή στον Σανιδόπουλο· νομίζω δεν μπόρεσα να το αποφύγω, υπήρχαν ένα – δυο κομμάτια που η αίσθηση μου έλεγε πως ήσουν εσύ.

A. M.: Αυτό όμως είναι κακό για τη λογοτεχνία. Το προκάλεσα με την κάποια φλυαρία για τον ήρωα. Αυτό σκέφτομαι. Με βασανίζει. Παρόλο που δεν του μοιάζω σε τίποτε. Τον έφτιαξα με άλλα υλικά, με πολλά διαφορετικά υλικά, πέρα βεβαίως από τα προσωπικά μου όνειρα.

Basileios: Ίσως αυτό να αντιλαμβάνομαι κι εγω και σου λέω δεν το κάνω ποτέ το συγκεκριμένο.

A. M.: Ναι, και να σου πω, «νιώθω» καλύτερα με τον Αντώνη τον Μπόγα, ας πούμε, ή τη Φλώρα, παρά με τον Σανιδόπουλο.

Basileios: ίσως γιατί είναι πιο αποτυχημένος ο Σανιδοπουλος από την Φλωρα αν και η λέξη αποτυχία εδώ ίσως να μην είναι η σωστή. Και η Φλωρα τελικά ‘αποτυχημένη’ είναι. Δεν άλλαξε τον κόσμο… Ο Μπογας ειναι πιο ‘προσγειωμένος’.

A. M.: Είναι πιο αβέβαιος, πιο ασταθής, πιο ρευστός. Και, αλίμονο, αυτό τον σώζει. Εννοώ τον Σανιδόπουλο.

Basileios: ναι, ναι, καταλαβαίνω…

A. M.: Λοιπόν το ζήτημα, δεν ξέρω αν το είπα και πιο πριν, είναι πάντα, αν όλα αυτά στέκουν ως λογοτεχνία. Ξέρεις το βιβλίο μεταφράζεται στα τουρκικά και τώρα το συζητάνε κάτι άγγλοι…

Basileios: συγχαρητήρια. Σε αυτήν την μορφή; ή με τη ‘νεα’ που σκοπεύεις να δωσεις;

A. M.: Δεν στο είπα γι’ αυτό. Το είπα επειδή δεν ξέρω τι καταλαβαίνουν οι ξένοι και αν πρέπει να βάλω μέσα ένα, ας πούμε, «γλωσσάρι» ιστορίας ή κάτι…

Basileios: χμ…

A. M.: Ναι, καταλαβαίνω, παρόμοια σκέφτομαι

Basileios: Εγώ δεν πιστεύω πως οι επεξηγήσεις ταιριάζουν σε ένα βιβλίο, στο πλαίσιό του, εννοώ. ΟΚ, εντάξει, η μετάφραση έχει ένα κακό στο ότι το υπόλοιπο πλαίσιο δεν είναι κοινό αλλά θέλω να πιστεύω πως δεν θα ταίριαζε ένα γλωσσάρι ούτε στα αγγλικά ούτε στα τούρκικα ούτε στα γιαπωνέζικα.

A. M.: Συμφωνώ για τις επεξηγήσεις, εκτός αν παίζουν, όπως στο Τrue Love, με τις υποσημειώσεις που είναι συστατικό του ύφους…

Basileios: ναι ναι. Συμφωνώ στο Τrue Love είναι άλλο πράγμα και πολύ καλά λειτουργούν (και δεν ξέρω αν ξέρεις το Infinite jest του Wallace που έχει 300 σελίδες ‘οργανικές’ σημειώσεις) όμως δεν το καταλαβαίνω σαν ερώτημα ‘είναι λογοτεχνία και αν στέκει’ για μένα είναι απλό: φυσικά και είναι.

A. M.: Κάτι πιο σημαντικό τότε. ΟΚ. το βιβλίο σίγουρα θα αλλάξει. Δεν μου είπες τελικά. Ο Σανιδόπουλος να κοπεί λίγο; συμφωνείς;

Basileios: ναι. χωρίς συζήτηση

A. M.: Ααααα! Πες το λοιπόν!

Basileios: είναι το κομμάτι που νομίζω πως το βαραίνει. Όχι ακριβώς φλυαρία. Είναι ίσως τμήμα της όλης ‘σύγχυσής’ του.

A. M.: Πολύ χάρηκα που το ακούω. Μου κάνει καλό. Και είναι πολύ καθαρό για μένα πού κόβω και πώς. Ευχαριστώ, ειλικρινά.

Basileios: όπως λέει και το παλιό ρητο i made this letter long cos i didnt have the time to make it short. Tο κόψιμο είναι το πιο δύσκολο.

A. M.: Μην ξεχνάς τη δουλειά μου! Editor in chief γράφει η επαγγελματική μου κάρτα!

Basileios: μάστερ του κοψίματος…… με σήμα το χασαπομάχαιρο

A. M.: Exactly!

Basileios: ….

A. M.: Όχι, όχι… ακριβώς. Αλλά φαντάζεσαι τι συμβαίνει με τα χειρόγραφα που έρχονται καθημερινά;

Basileios: …. δεν μπορώ αλήθεια να φανταστώ…ειλικρινά. Eίναι ένας χώρος που δεν γνωρίζω καθόλου

A. M.: Lucky you!

Basileios: χαχαχαχα… κατάλαβα

A. M.: Bασίλειε, νομίζω πως εδώ θα σταματήσουμε, έτσι δεν είναι; Δεν έχω ξανακάνει παρόμοια συζήτηση. Και τη βρίσκω και πολύ χρήσιμη, για μένα, για τους αναγνώστες μας, the Europe, the Globe, the Universe etc!

Basileios: Ακριβώς. Είχα σημειώσει και αλλά πράγματα πάνω στο βιβλίο που ίσως να λέγαμε αλλά δεν αξίζει γιατί η ροή της συζήτησης πήγε αλλού. Εγώ ευχαριστήθηκα πραγματικά την κουβέντα και ελπίζω και εσύ.

A. M.: Ναι, και νομίζω ότι θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε κάποια στιγμή…

Basileios: Εννοείται!

~ από basileios στο Ιουνίου 20, 2008.