Αναρρωτιέμαι κάποιες φορές αν ο Τζόυς – τον οποίο και υπεραγαπώ – έχει στ’ αλήθεια να πει κάτι στον κόσμο του σήμερα. Κατ’ αρχάς εξετάζοντάς το εντελώς κυνικά, αν εξαιρέσει κανείς τον Ulysses το υπόλοιπο έργο του αποτελείται από μια βαρετή συλλογή διηγημάτων, ένα αδιάβαστο μυθιστόρημα και μια ημι-αυτοβιογραφική νουβέλα που δρα μονάχα σαν εισαγωγή στον Ulysses χωρίς να προσφέρει πολλά παραπάνω. Ακόμη και ο ίδιος ο Ulysses αποτελείται από μια σειρά από άνισα κεφάλαια που σε ένα τεράστιο μέρος αναγνωστών προκαλούν περισσότερο σύγχυση παρά απόλαυση. Και μπορεί στο πλαίσιο της εποχής του να ήταν σημαντικός σαν breakthrough όμως σήμερα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν τίποτε άλλο από μια σειρά λεκτικών και ενοιολογικών ασκήσεων με καθαρά ιστορική και όχι ουσιαστική σημασία ή επιρροή.

Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να ισχυριστεί πως το ίδιο ισχύει και για το μεγαλύτερο μέρος των συγγραφέων του μοντερνισμού οι οποίοι μάλλον σήμερα εμφανίζονται ως προπομποί της σύγχρονης λογοτεχνίας η οποία δρα σαν μια μορφή ‘διόρθωσης’ σε κάποιες από τις ακρότητες του μοντερνισμού επαναφέροντας το λογοτεχνικό σύστημα σε μια ισορροπία.

Το ‘Τρεις Ταλαίπωρες Τίγρεις’ του Κουβανού Γκιγιέρμο Καμπρέρα Ινφάντε βρίσκεται σε μια περίεργη θέση. Αν και είναι ένα καθαρά μοντερνιστικό βιβλίο είναι γραμμένο το 1966 σε μια περίοδο που ο μοντερνισμός ουσιαστικά έχει τελειώσει. Μπορεί οι περισσότερες αναφορές για το βιβλίο να μιλούσαν για τον Τζόυς σαν άμεση επιρροή του Ινφάντε, εγώ όμως δεν μπόρεσα να το περιορίσω μόνο εκεί. Μέσα στο ‘Τρεις Ταλαίπωρες Τίγρεις’ υπάρχουν επιρροές, αναφορές και εκδηλώσεις συγγραφέων όπως ο Τζους και η Γούλφ αλλά και ποιητών όπως ο Έλιοτ και ο Πάουντ. Ταυτόχρονα όμως φαίνεται να εκδηλώνεται στην γραφή του Ινφαντε μια αλλαγή που αγγίζει το μετα-μοντέρνο κίνημα αλλά που ουσιαστικά προβληματίζει τον Ινφάντε η αλλαγή αυτή σε σχέση με τον καθαρό μοντερνισμό που πιστεύω πως ήθελε να γράψει. Όμως τελικά αυτό είναι το μεγάλο προσόν του βιβλίου το οποίο μπορεί να μην λειτουργεί σε μια τέλεια ισορροπία, αλλά τουλάχιστον δεν λειτουργεί σαν μια φθηνή αντιγραφή των συγγραφέων του 1920.

Οι ‘Τρεις Ταλαίπωροι Τίγρεις’ είναι κάτι παραπάνω από αντιγραφή ή μίμηση. Είναι μια ιδιότυπη εξέλιξη, ένας χαμένος λογοτεχνικο-βιολογικός κρίκος, η οποία λειτούργησε σαν καταλύτης για να αναιρέσει τον αρχικό μου ενδοιασμό για την σημασία του Τζόυς και των υπολοίπων μοντερνιστών στην σημερινή λογοτεχνία. Ίσως για κάποιους ακούγεται σαν ακράιος αφορισμός όμως δεν μπορείς σήμερα να γράψεις σύγχρονη λογοτεχνία αν δεν έχεις μελετήσει τους μοντέρνους, και δεν μπορείς να διαβάσεις σύγχρονη λογοτεχνία αν δεν τους έχεις προηγουμένως διαβάσει.

Το ‘Ενάντια στη Μέρα’ του Πίντσον θα βρίσκεται από αύριο στα βιβλιοπωλεία και εν όψει αυτής της έκδοσης κάναμε μια κουβέντα με τον Γιώργο Κυριαζή, μεταφραστή του βιβλίου – μα και του Ουράνιου Τόξου της Βαρύτητας και του Μέισον & Ντίξον. Είναι πολύ ωραίο να έχεις πάθος γι’ αυτό που κάνεις. Και ο Πίντσον μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με πάθος, είτε από πλευράς ανάγνωσης είτε – και κυρίως – από πλευράς μετάφρασης.

Enjoy…

Βασίλης: να σου πω καταρχάς ότι εγώ νιώθω πως κάθε βιβλίο του Πυντσον είναι για τον αναγνώστη μια μάχη. είναι σαν να έχεις ένα εμπόδιο που πρέπει να υπερπηδήσεις σε κάθε σου βήμα ή σαν ένας πόλεμος (ενάντια σε τι;). Αντιλαμβάνομαι βεβαία πως αυτό είναι 10 φόρες χειρότερο για τον μεταφραστή. Θες να μου πεις πως το αντιμετωπίζεις εσύ το θέμα ‘μετάφραση πίντσον’ γιατί είναι διαφορετικό φαντάζομαι από οποιαδήποτε άλλη μετάφραση.

Γιώργος: Τα βιβλία του Πίντσον έχουν δυσκολίες σε δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι το περιεχόμενο, με τις αμέτρητες αναφορές σε πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις. Και το δεύτερο είναι η γλώσσα. Ο Πίντσον προσπάθησε πάρα πολύ (και το κατάφερε) ώστε η γραφή του να μην μοιάζει με οποιουδήποτε άλλου. Η σύνταξη που χρησιμοποιεί είναι περίπλοκη, με μεγάλες προτάσεις και δευτερεύουσες που μπλέκονται μεταξύ τους, με ιδιωματισμούς, σύγχρονους και “εποχής”, με πλαστές λέξεις σε διάφορες γλώσσες… Όλα αυτά κάνουν τη μετάφραση μια συνεχή αναζήτηση.

Τώρα, με το ευρέως διαδεδομένο και προσβάσιμο σε όλους διαδίκτυο, τα πράγματα είναι αρκετά ευκολότερα, αλλά όταν μετέφραζα το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας δεν είχα ίντερνετ, κι έτσι ήμουν όλη την ώρα χωμένος σε πεντ’ έξι λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, βιβλία, κ.τ.λ..

Βασίλης: φαντάζομαι πως και το pynchonwiki με την ενδελεχή ανάλυση πρέπει να βοήθησε πάρα πολύ.

Γιώργος: Όντως, είναι ανεκτίμητο εργαλείο, και με βοήθησε πολύ και στο να επιβεβαιώσω ότι ο τρόπος που διάβαζα το κείμενο ήταν ο σωστός. Είναι πολύ εύκολο να παρανοήσεις το “τι θέλει να πει ο ποιητής”…

Βασίλης: όταν πρωτοξεκίνησα να διαβάζω Πυντσον το 93 δεν υπήρχε φυσικά τέτοιο εργαλείο και συμφωνώ πως είναι ανεκτίμητο στο να μπορέσεις να μπεις στην λεπτομέρεια του κειμένου για την μετάφραση.

Όμως, να σε ρωτήσω κάτι που σκέπτομαι τελευταία: πιστεύεις μήπως πως με το pynchonwiki και με την λέξη προς λέξη ανάλυση των έργων του Πίντσον, χαλάει λίγο (έως πολύ) η αναγνωστική εμπειρία; και μετατρέπονται τα έργα σαν μια σειρά από πληροφορίες ή από κώδικες που επεξηγούνται στο pynchonwiki? Μήπως δηλαδή ο αναγνώστης (και όχι ο μεταφραστής) επηρεασμένος από αυτά βλέπει ένα ένα τα δέντρα και όχι το δάσος;

Γιώργος: Νομίζω ότι η πρώτη ανάγνωση ενός βιβλίου του Πίντσον πρέπει πάντοτε να γίνεται αυτόνομα, χωρίς βοηθήματα. Δεν μπορώ να φανταστώ έναν αναγνώστη να διαβάζει το βιβλίο και ταυτόχρονα να ψάχνει στο ίντερνετ. Αυτό είναι σαν να σε οδηγούν βήμα-βήμα, αλλά η ανάγνωση ενός βιβλίου πρέπει να είναι περιπέτεια. Πηγαίνεις στο άγνωστο για τη λαχτάρα αυτού που θα βρεις.

Είναι σαν να διαβάζεις με spoilers…

Βασίλης: που φυσικά αυτό το άγνωστο για τον Πίντσον είναι χαώδες. εγώ ίσως να το πάω και παραπάνω και να πιστεύω πως ακόμη και στην δεύτερη ανάγνωση ίσως να είναι misleading το να προσκολληθείς σε ένα pynchonwiki αλλά βέβαια επαναλαμβάνω πως δεν παύω να πιστεύω στην χρησιμότητά τους.

Γιώργος: Εννοείται. Και όχι μόνο ως εργαλεία ανάλυσης.

Βασίλης: Σε ένα σχετικό ζήτημα Εμένα αυτό που με ‘ιντριγκάρει’ στην γραφή του Πυντσον είναι η ambiguity της γραφής. Γενικά τα αγγλικά είναι μια γλώσσα γεμάτη από ambiguities όμως πιστεύω πως ο Πίντσον το εκμεταλλεύεται αυτό στο έπακρο. Αυτό από πλευράς μετάφρασης φαντάζομαι θα είναι το χειρότερο να αντιμετωπίσεις.

Γιώργος: Πάντοτε στη γλώσσα υπάρχει το διφορούμενο, και πολλές φορές τα συμφραζόμενα είναι αυτά που καθορίζουν το τελικό νόημα. Πιστεύω, πάντως, ότι ο λόγος του Πίντσον είναι διφορούμενος μόνο όταν το επιδιώκει ο ίδιος, για να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη. Συνήθως είναι σαφέστατος, αλλά πρέπει να “σκάψεις” για να ανακαλύψεις αυτή τη σαφήνεια, δεν σου τη σερβίρει στο πιάτο.

Βασίλης: δεν διαφωνώ πολύ… απλώς πιστεύω πως πολλές φορές το ‘παίξιμο’ αυτό με τον αναγνώστη είναι ψιλοκρυμμένο. συμβαίνει δηλαδή πολλές φορές μέσα στο βιβλίο και ο αναγνώστης δεν το αντιλαμβάνεται την πρώτη φορά που το διαβάζει ίσως ούτε και την δεύτερη και την τρίτη

Γιώργος: Ναι, εγώ ως μεταφραστής είμαι λίγο περισσότερο προσκολλημένος στη γλώσσα απ’ ό,τι πρέπει. Στη γλώσσα συνήθως είναι σαφέστατος, αλλά με το περιεχόμενο παίζει πολύ με το μυαλό του αναγνώστη, τον οδηγεί σε περίπλοκα μονοπάτια, και είναι κι αυτός ένας λόγος που κάποιοι άνθρωποι δεν αντέχουν να τον διαβάσουν, και μετά από μερικές δεκάδες σελίδες τα παρατάνε.

Βασίλης: Έτσι ακριβώς είναι…. όμως να σε ρωτήσω κάτι άλλο: σίγουρα ένας άνθρωπος που μεταφράζει Πίντσον δεν είναι αυτό που θα έλεγα ο ‘μισθοφόρος’ μεταφραστής. Είναι κάτι παραπάνω που σχετίζεται με μια σχέση του ίδιου του μεταφραστή με τον Πυντσον.

Ας πούμε εσύ έχεις κάνει και ο Ουράνιο Τόξο και το Μέισον και Ντίξον, Τώρα και το Ενάντια στη Μέρα και σύντομα και το Ινχέρεντ Βάις. Σίγουρα η σχέση που έχεις μ τον Πίντσον είναι ‘ειδική’, το ερώτημα είναι που τελειώνει ο ‘αναγνώστης’ Γιώργος Κυριαζής και που αρχίζει ο ‘μεταφραστής’ Γιώργος Κυριαζής; και αν όντως υπάρχει μια τέτοια διαφορά.

Δηλαδή να το ρωτήσω αλλιώς. Εσύ όταν πρωτοδιάβασες το Ενάντια στην μέρα. Το διάβασες ως ένας αναγνώστης του Πίντσον. ή με σκεπτικό την μετάφραση του και πιστεύεις πως έχει διαφορά κάτι τέτοιο;

Γιώργος: Κατ’ αρχάς, τον Πίντσον τον επέλεξα εγώ, δεν μου τον φόρτωσαν. Από την πρώτη στιγμή που τον διάβασα, στο πρωτότυπο, μαγεύτηκα.

Βασίλης: γι αυτό είμαι σίγουρος, αυτό εννοώ ειδική σχέση

Γιώργος: Ήταν λες και αφύπνιζε περιοχές του εγκεφάλου μου που κοιμούνταν. Από τη στιγμή που άρχισα να τον μεταφράζω, αναγκαστικά πέρασα σε άλλα επίπεδα κατανόησης του κειμένου. Αυτό μου στέρησε τη χαρά της απορρόφησης που βιώνει ο αναγνώστης, αλλά μου έδωσε τη χαρά της ανακάλυψης κρυμμένων πραγμάτων που δεν φαίνονται με την πρώτη.

Μετά το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας, τα υπόλοιπα βιβλία του Πίντσον που έκανα δεν τα διάβασα πρώτα, αλλά ξεκίνησα την ανάγνωση ταυτόχρονα με τη μετάφραση, γιατί δεν ήθελα να χάσω την έκπληξη του να βλέπεις κάτι για πρώτη φορά. Ήθελα να είμαι ταυτόχρονα και αναγνώστης και μεταφραστής. Είναι κι αυτό από τις διαστροφές του επαγγέλματος…

Βασίλης: Μου θύμισες με αυτό που είπες μια συνέντευξη του Ρίτσαρντ Φάινμαν στην οποία τον ρώτησαν αν ο φυσικός τελικά χάνει την ομορφιά του κόσμου. Και ο Φάινμαν απάντησε πως όχι, γιατί βλέποντας πχ. ένας φυσικός ένα κόκκινο ηλιοβασίλεμα δεν ‘ευχαριστιέται’ μόνο με το αισθητικό οπτικό κομμάτι μα νιώθει μια έξτρα ευχαρίστηση γιατί γνωρίζει πως δημιουργείται αυτό το χρώμα.

Γιώργος: Κάτι τέτοιο…

Βασίλης: κάτι τέτοιο…

Πάντως το against the day σου πήρε κάπου τρία χρόνια για να το ‘διαβάσεις’

Γιώργος: Δυόμισι περίπου, γεμάτα άγχος (γιατί είχα καθυστερήσει) και δουλειά μέρα-νύχτα.

Βασίλης: γενικότερα το against the day σαν ώριμο βιβλίο θεωρείται πιο λυρικό στην γραφή του και πιο εύκολο σαν ανάγνωση από το gravitys rainbow ας πούμε. Εσύ το είδες έτσι; ή είναι πολλές οι κρυμμένες λεπτομέρειες του μεταφραστή;

Γιώργος: Πιο λυρικό; Δεν ξέρω. Εμένα μου φάνηκε πιο “αφηγηματικό”. Δεν είχε πολλά λυρικά κομμάτια, σε σχέση με το μέγεθός του.

Το Μέισον & Ντίξον ήταν πιο λυρικό και πιο ανθρώπινο, και το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας είχε αξεπέραστα λυρικά κομμάτια, τα οποία όμως βρίσκονταν σε άμεση αντιπαράθεση με κομμάτια απίστευτης ωμότητας…

Βασίλης: Να το εξηγήσω: πιστεύω πως το Against the Day έχει κομμάτια που ο Πίντσον δεν θα τα έγραφε ποτέ με την μορφή που γράφηκαν εκεί, πριν είκοσι χρόνια.

Γιώργος: Α, ναι. Το ύφος του έχει “μαλακώσει”, και είναι κι αυτό ένα δείγμα ωρίμανσης του συγγραφέα.

Βασίλης: Όμως είναι απίστευτος χαμαιλέων στην γραφή του και ίσως τα κομμάτια για τα οποία μιλάω να είναι απλώς μίμηση των λογοτεχνικών κειμένων του τέλους του 19ου αιώνα. Για παράδειγμα στο Ινχέρεντ Βάις δεν υπάρχει σχεδόν πουθενά αυτή η γραφή…

Γιώργος: Ναι. Και μια που μιλάς για χαμαιλεοντισμό, κάνει κάτι που με ταλαιπώρησε απίστευτα στη μετάφραση:

Ανάλογα με το πού εκτυλίσσεται η πλοκή (Αμερική, Αγγλία, Γερμανία, Μαρόκο, Σερβία, Ιταλία, Ελλάδα, Σιβηρία, Μεξικό, είναι ατέλειωτος ο κατάλογος), χρησιμοποιεί ντόπιες λέξεις και εκφράσεις και κάνει αναφορές σε ντόπια φαγητά, ντόπιες συνήθειες, ντόπια μνημεία, τοπική ιστορία, κ.τ.λ.

Άντε ψάξε τα εσύ, τώρα…

Βασίλης:

Στο τμήμα του βιβλίου που εκτυλίσσεται στην Θεσσαλονίκη δε σου φάνηκε περίεργο που το ελληνικό στοιχείο είναι σχεδόν ανύπαρκτο;

Γιώργος: Δεν θα έλεγα ανύπαρκτο, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι η ιστορία που μαθαίνουμε εμείς στο σχολείο δεν είναι και πολύ ακριβής. Η Θεσσαλονίκη εκείνη την εποχή ήταν μια πολυεθνική και πολυπολιτισμική πόλη, όπου το ελληνικό στοιχείο δεν ήταν πλειοψηφία. Εξάλλου, τον Πίντσον φαίνεται να τον ενδιαφέρει πολύ το ζήτημα των Νεότουρκων, μια και έχει κάνει εκτενείς αναφορές και στο Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας.

Βασίλης: I rephrase: απλώς για μένα ήταν ενδιαφέρον πως η Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται σαν τόσο μουλτικάλτιουραλ όσο είναι πχ. το Λονδίνο σήμερα.

Γιώργος: Μα, δεν ήταν; Υπήρχε και έντονο Εβραϊκό στοιχείο, με πολύ σημαντική πολιτιστική συμβολή.

Βασίλης: σίγουρα ήταν. Και το βιβλίο είναι λίγο σαν eye opener για ανθρώπους που ξέρουν ελληνική ιστορία μόνο από αυτά που διαβάζουμε από το σχολείο.

Γιώργος: Σαφώς, παρά τις όχι και πολύ εκτενείς αναφορές. Είναι χρήσιμο να καταλαβαίνεις πώς σε βλέπουν οι άλλοι.

Βασίλης: Πάντως, επεκτείνοντας αυτό που λέμε τώρα, παρόλες τις πολλές αναφορές σε εκατοντάδες άλλα θέματα για μένα το Ενάντια στην Μέρα είναι κατεξοχήν ένα βιβλίο που αφορά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει ο άνθρωπος την ιστορία καθώς και την εξέλιξή της. Και παρόλο που υποτίθεται πως είναι ‘ιστορικό μυθιστόρημα’ ο ίδιος ο Πίντσον τραβάει μια γραμμή και προειδοποιεί: ‘άλλο ιστορικό μυθιστόρημα, και άλλο ιστορία’ πράγμα που δεν είναι εύκολα κατανοητό σήμερα

Γιώργος: Συμφωνώ απολύτως. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, με τις τεράστιες κοινωνικές, πολιτικές, στρατιωτικές και επιστημονικές ανακατατάξεις, πάντοτε μέσα στο πλαίσιο της ανθρώπινης εμπειρίας, που αποτελεί μόνιμο θέμα του σε όλα του τα βιβλία. Και στα άλλα δυο μυθιστορήματά του που έχω μεταφράσει, αναφέρεται σε κρίσιμες χρονικές περιόδους: στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και στη μετεπαναστατική και μεταδιαφωτιστική Αμερική.

Βασίλης: Η συγκεκριμένη περίοδος ίσως να είναι η περίοδος των πιο έντονων αλλαγών έβερ. Μιλάμε για επιστημονικές, πολιτικές, και ταυτόχρονα καλλιτεχνικές επαναστάσεις μέσα σε ένα διάστημα λίγων δεκαετιών. που ουσιαστικά ορίζουν τον άνθρωπο του σήμερα

Γιώργος: Έτσι. Και η διάκριση που λες γίνεται με πολύ ιδιαίτερο τρόπο: μπλέκοντας φανταστικά πρόσωπα με πραγματικά.

Βασίλης: και πέρα από αυτό θεωρώ πως ένα από τα πιο περίπλοκα κομμάτια είναι πως ενώ φαίνεται αρχικά πως η διήγηση γίνεται μέσα στην εποχή στην οποία εξελίσσεται η δράση τελικά τα στοιχεία του ‘σήμερα’ είναι πολύ έντονα μέσα στο βιβλίο. Ο Πίντσον βρίσκει τρόπο να μιλήσει για το 2006 γράφοντας για το 1900 αν θέλεις

Γιώργος: Αυτό δεν κάνουν όλοι οι μεγάλοι συγγραφείς; Οι αρχαίοι τραγικοί, ας πούμε, δεν είναι επίκαιροι και σήμερα; Νομίζω πως αυτό έχει να κάνει με αυτό που είπαμε πριν περί ανθρώπινης εμπειρίας.

Βασίλης: σωστά. Για σένα το βιβλίο ήταν αισιόδοξο ή απαισιόδοξο;

Γιώργος: Σαφώς αισιόδοξο, αλλά με πολύ ρεαλιστικό τρόπο. Όπως ακριβώς και τα άλλα μεγάλα του βιβλία.

Βασίλης: το ίδιο λέω και γω… μα να σου πω την αλήθεια το είδα σαν το μόνο αισιόδοξο βιβλίο του. όλα τα άλλα μ αφήνουν με ένα αίσθημα θλίψης και απαισιοδοξίας. το Ενάντια στη Μέρα όμως όχι. μόνο και μόνο η τελευταία φράση του είναι γεμάτη από ‘ελπίδα’.

Γιώργος: Το Μέισον και Ντίξον τελειώνει πολύ συγκινητικά, αλλά δεν θα το έλεγα “θλίψη” αυτό. Όσο για το Ουράνιο Τόξο, θα έλεγε κανείς ότι τελειώνει με καταστροφή, αλλά οι άνθρωποι τραγουδάνε. Και αυτό σχετίζεται με την γενικότερη οπτική του Πίντσον για τον άνθρωπο: μπορεί γύρω να γίνεται χαμός, τα πάντα να καταστρέφονται, ή διάφορες δομές εξουσίας να προσπαθούν να μας χειραγωγήσουν και να συνωμοτούν εναντίον μας, αλλά όσο εμείς μπορούμε να χαιρόμαστε τα απλά, καθημερινά πράγματα της ζωής και να επιβιώνουμε, διατηρώντας παράλληλα ενεργό το μυαλό μας και τα συναισθήματά μας, και αντιδρώντας όπως και όταν μπορούμε, όλα θα είναι μια χαρά.

Βασίλης: υπάρχει μια περίεργη absurdity στο έργο του που είναι ακριβώς αυτό: η καταστροφή μαζι με το τραγούδι που λες, στο Ουράνιο Τόξο αλλά ειλικρινά ειδικά για το συγκεκριμένο δεν μπορώ να το δω σαν αισόδοξο βιβλίο.

Γιώργος: Το πρώτο πράγμα που μου είχε κάνει εντύπωση στο Ουράνιο Τόξο ήταν η συνύπαρξη του γέλιου με το θάνατο. Υπάρχει μια σκηνή όπου ο Ρότζερ και η Τζέσικα έχουν μόλις κάνει έρωτα, και ο Ρότζερ την γαργαλάει παιχνιδιάρικα. Εκείνη τη στιγμή σκάει μια ρουκέτα (ή βόμβα, δεν θυμάμαι) εκεί κοντά, και ο Ρότζερ βλέπει το θάνατο στην πόρτα να του λέει “έλα να γαργαλήσεις κι εμένα”. Νομίζω ότι αυτή η ρεαλιστική συνύπαρξη είναι βασικό στοιχείο στον Πίντσον.

Βασίλης: μια από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις του που είναι πάλι Ρότζερ και Τζέσικα που εκφράζει περίπου αυτό που λες είναι το “They are in love, fuck the war”

Γιώργος: Ακριβώς

Βασίλης: που πρέπει να είναι από κει και φυσικά το τέλος του 1ου κεφαλαίου, με το τραγούδι the children learning to die ή κάπως έτσι.

Γιώργος: Και στην αρχή λέει για τη μυρωδιά της μπανάνας το πρωινό, ότι είναι ένας τρόπος να πει κανείς ξεκάθαρα στο Θάνατο να πάει να γαμηθεί. Τη βρήκα υπέροχη αυτή τη φράση. Παντού υπάρχει η χαρά της ζωής, ενάντια σε όλα τα άλλα.

Βασίλης: η απάντηση σε αυτό το κείμενο είναι απλώς we are not worthy σε αυτή την άποψη για τη ζωή μάλλον μέσα από το GR. πάντως στο Ενάντια στη Μέρα αυτό που είναι το χαρακτηριστικό είναι πως κινείται σε ένα σύμπαν where people got what they deserve. ίσως γι αυτό το θεωρώ πιο ‘αισιόδοξο’.. το έχω ξαναπεί πάντως πως το θεωρώ μαρξιστικό βιβλίο μεταμαρξιστικο, ή μάλλον νεομαρξιστικό στην άποψη για την ιστορία σαν αποτέλεσμα συλλογικών πράξεων και όχι ατομικών η οποία οδεύει όμως προς το καλύτερο και πως το κακό συνθλίβεται αναγκαστικά.

Γιώργος: Ένα μέρος του κακού συνθλίβεται, αλλά το κακό συνεχίζει να υπάρχει. Το θέμα είναι η αντίσταση, και μάλιστα η μεμονωμένη αντίσταση, ή σε μικρές ομάδες. Δεν ξέρω αν έχει καμιά σχέση με μαρξιστικές αντιλήψεις, αλλά σίγουρα ο Πίντσον σε όλα του τα έργα παίρνει το μέρος του αδυνάτου.

Βασίλης: βεβαία. πολύ σωστό αυτό. τελειώνοντας την μετάφραση εσύ ένιωσες ανακούφιση; ή θλίψη;

Γιώργος: Εννοείς ως ανάγνωση; Γιατί ως μετάφραση ένιωσα τεράστια ανακούφιση!

Βασίλης: εννοούσα και τα δυο!

Γιώργος: Καμία θλίψη. Απλώς μου γεννήθηκε η επιθυμία να το ξαναδιαβάσω, πράγμα που ήδη κάνω.

Βασίλης: αυτό που εμένα με έκανε να πιστέψω πως αυτό θα ήταν το τελευταίο βιβλίο του ήταν οι αναφορές σε άλλα βιβλία του μέσα από το Ενάντια στη Μέρα. δεν ξέρω αν το είδες καθόλου έτσι εσύ. εγώ το είδα σαν ένα βιβλίο που έκλεινε όλα τα υπόλοιπα

Γιώργος: Κοίτα, και μόνο το μέγεθός του θα αρκούσε για να το θεωρήσει κανείς κύκνειο άσμα. Αλλά είδες ότι πριν περάσουν τρία χρόνια, έβγαλε καινούργιο, που βέβαια δεν είναι του ίδιου βεληνεκούς. Το ανησυχητικό είναι ότι έχει περάσει τα 70, και δεν ξέρω αν θα προλάβει να γράψει κάτι εξίσου μεγάλο και εξίσου σημαντικό. Αλλά επιμένω να είμαι αισιόδοξος.

Βασίλης: Το σίγουρο για μένα είναι πως αν διαβάσεις ένα βιβλίο του Πίντσον πρέπει να διαβάσεις και τα υπόλοιπα. είναι ένα σύνολο που δεν σπάει εύκολα.

Γιώργος: Σίγουρα. Έχω μια μικρή επιφύλαξη για τα “καλιφορνέζικα” βιβλία του (COL49, Vineland και Inherent Vice), αλλά ίσως κάνω λάθος.

Βασίλης: εγώ τα βλέπω στο ίδιο πλαίσιο, για πολλούς λόγους, να μην επεκταθούμε όμως εκεί. αλλά μάλλον το να μεταφράσεις έναν Πίντσον σημαίνει πως πρέπει να μεταφράσεις και τα υπόλοιπα

Γιώργος: Ναι, είναι αρρώστια…

Βασίλης: Να δούμε η μετάδοσή της πως θα είναι… Γιώργο σε ευχαριστώ πολύ. ήταν εξαίσια η κουβέντα

Γιώργος: Εγώ σε ευχαριστώ

Ξυπνάς λοιπόν ένα πρωινό και αντιλαμβάνεσαι πως είσαι σαράντα ετών και το πρώτο πράγμα που αναρρωτιέσαι είναι ‘μα καλά πως έγινε;’. Θυμάμαι τον πατέρα μου όταν ήταν σαράντα ετών, είχα τότε περίπου την ίδια ηλικία που έχει ο γιός μου σήμερα, και θυμάμαι έναν πολύ ώριμο άνδρα με πολλά άσπρα μαλλιά, κοιτάζω όμως το δικό μου πρόσωπο στον καθρέφτη και δεν μπορώ να αντικρύσω το αντίστοιχο. Δεν μπορώ ή δεν θέλω.

Μπορεί όμως να μη θέλω να δω στον καθρέφτη τον μεσήλικα Βασίλη, όμως από την άλλη δεν θα ήθελα να επέστρεφα στον Βασίλη των είκοσι ή ακόμη και των τριάντα χρόνων. Σήμερα είμαι πολύ πιο σίγουρος από τον εαυτό μου από τότε, πολύ πιο goal oriented από τότε, πολύ πιο ήρεμος από τότε, πολύ πιο ερωτευμένος από τότε και πολύ πιο γυμνασμένος από τότε. Κι όμως ακόμη και καθώς γράφω αυτά, νιώθω πως ίσως απλώς να είναι αποτέλεσμα κάποιου mid life crisis το οποίο δεν έχω καλά καλά συνειδητοποιήσει. Άλλωστε η δικιά μας η γενιά είναι μια γενιά που δεν θέλει να μεγαλώσει. Ντυνόμαστε όπως τα παιδιά μας, ακούμε την ίδια – περίπου – μουσική με τα παιδιά μας, παίζουμε τα ίδια παιχνίδια με τα παιδιά μας, και με λίγα λόγια κάνουμε ό,τι είναι δυνατό και περνάει από το χέρι μας για να παραμείνουμε ‘αιώνιοι έφηβοι’. Και μπορεί αυτό να είναι όνειρο αιώνων, όμως για πρώτη φορά, ψυχολογικά τουλάχιστον, φαίνεται να το καταφέρνουμε. Όμως πραγματικά αναρρωτιέμαι τι αποτέλεσμα θα έχει αυτή η αίσθηση της αιώνιας εφηβείας στην αντιμετώπιση του αναπόφευκτου τέλους μας.

Το σίγουρο πάντως είναι πως τίποτε δεν γίνεται τέλειο με την πρώτη. Το WD-40 έχει αυτό το όνομα γιατί πρόκειται για την τεσσαρακοστή συνταγή που δοκίμασε ο Norm Larsen. Η δικιά μου τεσσαρακοστή προσπάθεια είναι εδώ…

Αρκετοί φίλοι και γνωστοί που ξέρουν το πάθος μου για τον Πίντσον έρχονταν, εδώ και περίπου ένα χρόνο, και με ανυπομονησία με ρωτούσαν για το πότε να περιμένουν την έκδοση του Against the Day στα ελληνικά. Είχε διαρρεύσει γενικότερα πως ο Καστανιώτης αυτή τη φορά είχε ‘δώσει΄την μετάφραση στον Γιώργο Κυριαζή, και πως ο Γιώργος εργάζονταν πυρετωδώς για την μετάφραση. Πως μεταφράζεται όμως ένα έργο σαν το Against the Day; Πως μεταφράζεται ο Πίτνσον γενικότερα;

Για το ίδιο το βιβλίο δεν χρειάζεται να πω περισσότερα. Έχω ήδη γράψει στο παρελθόν την άποψή μου (εδώ και εδώ) αλλά και στο μπλογκ με την ανάλυση της ανάγνωσης την στιγμή που την έκανα. Σημασία έχει πως ύστερα από δυομισι χρόνια δουλειάς, ο Κυριαζής κατάφερε το τιτάνιο έργο να έχει έτοιμη την μετάφραση και το Ενάντια στη Μέρα θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία από την επόμενη εβδομάδα. Και επίσης σημασία έχει πως ο ίδιος ο Κυριαζής θα ασχοληθεί σύντομα με την δημιουργία ενός ελληνικού σάιτ που θα αφορά μια ανάλυση τμημάτων του Ενάντια στην Μέρα έτσι ώστε να λειτουργεί σαν αναγνωστικό βοήθημα.

Σημασία έχει πως χαίρομαι που βλέπω τον αγαπημένο μου – για πολλούς λόγους – συγγραφέα, να λαμβάνει μια προσοχή τόσο από τον μεταφραστή όσο και από τον εκδοτικό οίκο που μπορεί να τον κάνει περισσότερο γνωστό στο ελληνικό κοινό. Και ειλικρινά πολύ θα χαιρόμουν αν συνέβαινε κάτι τέτοιο.

Το αερόπλοιο του Ενάντια στη Μέρα μαζεύει τα σχοινιά του. Το ταξίδι αρχίζει. Αλλά, όπως πάντα, με προσοχή!

UPDATE: Περάστε και μια βόλτα από το νέο μπλογκ του Γιώργου Κυριαζή για Πυντσονικά θέματα.

Ενώ η λίστα με τα βιβλία που έχω να διαβάσω στους επόμενους μήνες αυξάνεται συνεχώς και ήδη τα ‘προσεχώς’ βιβλία έχουν αρχίσει να κυρτώνουν το σχετικό ράφι από την βιβλιοθήκη μου σκεφτόμουν τον τελευταίο καιρό πως θέλω να ξαναδιαβάσω κάποια από τα υπόλοιπα βιβλία, κι ας είναι για κάποια από αυτά πολύ πρόσφατη η ανάγνωσή τους. Σε ένα πρόχειρο ψάξιμο μνήμης και βιβλιοθήκης λοιπόν, έστησα σιγά σιγά την παρακάτω λίστα (χωρίς ουσιαστική σημασία στην σειρά εμφάνισης).

• ‘Kafka on the Shore’, Haruki Murakami. Το πρώτο βιβλίο του Murakami που διάβασα εξακολουθεί να είναι και το αγαπημένο μου. Θέλω να το ξαναδιαβάσω υπο το πρίσμα των υπολοίπων πλέον.
• ‘The Savage Detectives’, Roberto Bolano. Από την στιγμή που το τέλειωσα ήθελα να το ξαναδιαβάσω. Ένα αριστούργημα δεν διαβάζεται μόνο μια φορά.
• ‘2666′, Roberto Bolano. Επίσης αριστούργημα κατά τμήματα, θα ήθελα να το διαβάσω αμέσως μετά το Savage Detectives σαν συνέχεια του.
• ‘Infinite Jest’, David Foster Wallace. Έχω μιλήσει αρκετές φορές γι’ αυτό το βιβλίο και για το πως έχω φοβηθεί να το διαβάσω δεύτερη φορά. Ίσως θα έπρεπε με την έκδοση του μεταθανάτιου The Pale King σε λίγους μήνες.
• ‘House of Leaves’, Mark Danielewski. Το πιο συνταρακτικό και σημαντικό βιβλίο που διάβασα τα τελευταία δέκα χρόνια. Παραμένει διαβασμένο μόνο μια φορά και μου κλείνει το μάτι κάθε φορά που το βλέπω στην άκρη του ραφιού…
• ‘Mason & Dixon’, Thomas Pynchon. As if I need a reason to read Pynchon… γιατί αυτό όμως; Ίσως γιατί έχω μια πολύ στενή σχέση μαζί του και μαζί με τους πιο καλοχαρακτηρισμένους ήρωες πυντσονικού βιβλίου.
• ‘The Satanic Verses’, Salman Rushdie. Έχω προσωπικούς λόγους που βρίσκω αυτό το βιβλίο σημαντικό. Το έχω ήδη διαβάσει τρεις φορές. Πολύ θα ήθελα να το ξαναδώ με άλλο πρίσμα πλέον.
• ‘The War at the End of The World’, Mario Vargas Llosa. Δεν έχω ιδιαίτερο λόγο. Απλώς είναι το καλύτερο και πιο φιλόδοξο βιβλίο του.

…και σταματάω εδώ γιατί αλλιώς η λίστα θα συνεχίσει πολύ παρακάτω. Τι να κάνουμε, the fundamental things apply…

Πολλές φορές όταν τρέχω τα πρωινά απορώ λίγο με την έλλειψη άλλων συνδρομέων και με το γεγονός πως ενώ η Ελλάδα έχει τόσο ιδανικό καιρό γι’ αυτό, το penetration των δρόμων μεγάλων αποστάσεων είναι πολύ μικρό. Ίσως έχει σχέση με την έλλειψη περιοχών στις οποίες θα μπορούσε να τρέξει κάποιος, ή απλώς με την ζέστη τους τρεις καλοκαιρινόύς μήνες. Ίσως όμως να είναι και αποτέλεσμα της έμφυτης καλοπέρασης του Έλληνα. Το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων απαιτεί το ξεπέρασμα ενός εμποδίου. Το εμπόδιο είναι απλώς ο εαυτός σου. Και είναι τελικά το δυσκολότερο από τα εμπόδια που μπορεί να συναντήσει κανείς μπροστά του.

Το τρέξιμο για μένα είναι μια μορφή κάθαρσης. Ίσως με την καθαρά χριστιανική έννοια καταλαβαίνω την έννοια της υπέρβασης του φυσικού και του ψυχικού πόνου που πρέπει να τελεστεί γα να μπορέσει να συνεχίσει κανείς την απόσταση (και την ζωή του). Ίσως ακόμη και να καταλαβαίνω την καθαρά μαζοχιστική συνιστώσα του σε συνδυασμό και με την έκκριση των ενδορφινών από τον οργανισμό. Δυσκολεύομαι όμως να καταλάβω γιατί αυτή η κάθαρση κι αυτή η υπέρβαση είναι πια τόσο δύσκολη στην Ελλάδα…

Ξεκινώντας κανείς να διαβάζει το ‘Ultramarathon Man’ του ελληνοαμερικάνου Dean (Κωνσταντίνου) Karnazes δεν μπορεί παρά να νιώσει πως ο άνθρωπος είναι απλά μουρλός! Γιατί άλλο κάποιος να έτρεχε 160 χιλιόμετρα σε ορεινό δρόμο μέσα σε 24 ώρες σε έναν αγώνα που η περιγραφή του μοιάζει με το χειρότερο βασανιστήριο; Γιατί άλλο κάποιος θα έτρεχε 320 χιλιόμετρα σε 46 ώρες συνεχόμενου τρεξίματος μέσα σε ένα σαββατοκύριακο ενώ την Δευτέρα θα πρέπει να πάει κανονικά στην δουλειά του; Για ποιό άλλο λόγο αποφασίζει κάποιος να τρέξει έναν μαραθώνιο στην Ανταρκτική; Ή να τρέξει 220 χιλιόμετρα μέσα στην Death Valley σε θερμοκρασίες που φτάνουν να λιώσουν τα παπούτσια σου…

Όμως φαίνεται πως ακόμη και η ‘τρέλα’ δεν φτάνει για να σπρώξει κάποιον να κάνει όλα αυτά. Υπάρχει κάτι βαθύτερο που αφορά στον άνθρωπο σαν μια μηχανή επιβίωσης πάνω σε έναν δύσκολο εχθρικό πλανήτη και που δείχνει τις δυνατότητες υπέρβασης που έχουμε όλοι μέσα μας αλλά τις έχουμε ξεχάσει λόγω της μαλθακότητας της δυτικής ζωής μας. Υπάρχει επίσης ένα έμφυτο αίσθημα ανάγκης να ανακαλύψει κανείς πόσο μακριά μπορεί να πάει που απαιτεί να ικανοποιηθεί με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο και το οποίο ο Karnazes από ότι φαίνεται το νιώθει σαν τμήμα της δικής του κάθαρσης. Ίσως έτσι να λειτουργούσε πάντα η εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού, η επέκταση του ανθρώπου πανω στην Γη, η κατάκτηση καινούριων πραγμάτων, εκτάσεων μα και ιδεών: σαν ένα μείγμα της κάθαρσης και της υπέρβασης που μπορεί να ξεκινά ατομικά αλλά έχει τελικά συλλογικά αποτελέσματα (και ίσως και αυτό ακόμα ως έλλειψη να έχει κάποιο παράλληλο με την σημερινή γενικότερη κατάσταση στην Ελλάδα).

Το Ultramarathon Man μπορεί να είναι απλώς η ιστορία ενός ανθρώπου που τρέχει μα σίγουρα έχει προσφέρει στο σύνολο πολλά περισσότερα σαν motivation χιλιάδων άλλων ανθρώπων. Αν ο Karnazes στα σαρανταεπτά του χρόνια σήμερα τρέχει όλα αυτά τα χιλιόμετρα σαν ερασιτέχνης και όχι σαν επαγγελματίας έχοντας κανονικά την δουλειά του τις υπόλοιπες ημέρες, τότε δεν είναι αυτό ένα κίνητρο για όλους να σηκωθούν από τον καναπέ; Έστω και για 3 χιλιόμετρα κάθε λίγες μέρες;

Συνήθως το (σύγχρονο) νομπέλ του συγγραφέα είναι παράγοντας που δρα αρνητικά πάνω στην απόφασή μου για το αν θέλω να διαβάσω ή όχι ένα βιβλίο. Ο Pamuk όμως αποτελούσε – ως τώρα τουλάχιστον – μια εξαίρεση. Από καιρό ήθελα να διαβάσω κάποιο βιβλίο του, μια που ουσιαστικά αποτελεί τον μόνο μεταμοντέρνο συγγραφέα που κατάφερε να αποσπάσει το Νομπέλ, και σαν ο πυντσονολάγνος φίλος Jeremy μου πρότεινε το My Name is Red, σκέφτηκα πως ο κύβος ερρίφθη.

Δυστυχώς όμως ο ενθουσιασμός μου σταμάτησε σύντομα, ίσως ίσως από το πρώτο ακόμη κεφάλαιο του βιβλίου όπου ο αφηγητής είναι ένας πρόσφατα δολοφονημένος μικρογράφος. Μπορώ να συγχωρήσω πολλά σε ένα βιβλίο μα η αφήγηση ενός πεθαμένου μου φέρνει απλώς την ιδέα πως πρόκειται για ένα φτηνό χολλυγουντιανό κόλπο του συγγραφέα για να στήσει μια ιστορία που τίποτε δεν έχει να κάνει με την πραγματικότητα.

Αυτό το πρώτο κεφάλαιο όμως δεν ήταν το μόνο που με ενόχλησε στο βιβλίο. Όλα τα κεφάλαια είναι γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο και είναι αφηγήσεις διαφόρων προσώπων – ή όντων – που ξετιλύγουν μια whodunnit ιστορία δολοφονίας. Όμως αν και οι χαρακτήρες είναι πολύ καλά στημένοι η γλώσσα – ή η μετάφραση – είναι τέτοια που δεν υπάρχει παρά η ελάχιστη διαφοροποίηση από αφήγηση σε αφήγηση και πρόσωπο σε πρόσωπο και είναι σαν ο αναγνώστης να είναι αποδέκτης ενός τεράστιου μονόλογου από το ίδιο πρόσωπο με πολλά στοιχεία επανάληψης. Και φοβάμαι πως ο Παμούκ απέτυχε να κρατήσει το ενδιαφέρον μου για το να μάθω τελικά ποιός ήταν ο δολοφόνος αλλά κυρίως απέτυχε να με πείσει πως είχε μπει ο ίδιος στο πετσί της ιστορίας – που εκτυλίσσεται τον 16ο αιώνα – αλλά φαντάζει για μένα τουλάχιστον σαν ένα μπαστάρδεμα αφήγησης του 21ου αιώνα που προσποιείται πως ανήκει στον 16ο.

Όμως παρ’ όλα αυτά υπάρχουν ψήγματα μέσα στο βιβλίο που δείχνουν μια δύναμη γραφής και ένα θάρρος που αν και προσποιούμενο κάποιες φορές είναι σημαντικό που υπάρχει. Το My Name Is Red είναι ένα φιλόδοξο βιβλίο και η φιλοδοξία του φαίνεται πως απέδωσε με το Νομπέλ του συγγραφέα. (και για να πω την κακία μου φιλόδοξα βιβλία σαν κι αυτό λείπουν από την Ελλάδα). Φαίνεται όμως να είναι κατά τμήματα και προσωπικό βιβλίο και να προσπαθεί να λύσει κάποια ζητήματα που αφορούν στην σχέση του συγγραφέα με την Δύση. Το σε ποιο βάθος προχωρά αυτή η επίλυση δεν μπόρεσα εύκολα να το διακρίνω.

Η περίοδος του τέλους του δεκάτου ενάτου αιώνα και της αρχής του εικοστού είναι κατ’ εμέ μια από τις πολύ ενδιαφέρουσες περιόδους στην ιστορία του ανθρώπου. Μέσα σε μια περίοδο περίπου τριάντα σαράντα ετών συνέβησαν τόσο πολλές ‘επαναστάσεις’, στην επιστήμη, την τέχνη την κοινωνία σε συνδυασμό και με έναν τραγικό σε εξέλιξη παγκόσμιο πόλεμο, αλλάζωντας εντελώς την σκέψη και την μορφή της ζωής του δυτικού ανθρώπου. Έχω ξαναγράψει εδώ αρκετές φορές γι’ αυτήν την εποχή με μεγαλύτερο έναυσμα ίσως το Against the Day του Pynchon που εξελίσσεται περίπου σε αυτήν την περίοδο.

Ένα όμως χαρακτηριστικό της περιόδου αλλαγής είναι πως καμιά από τις επαναστάσεις αυτές δεν συνέβη επί βρετανικού εδάφους. Η σχετικότητα και η κβαντομηχανική ήταν καθαρά γερμανική υπόθεση (με μόνο εγγλέζο συμμέτοχο τον Dirac, ο οποίος ήταν… Γάλλος), ο ντανταισμός/κυβισμός/σουρεαλισμός καθαρά γαλλική υπόθεση, η κομμουνιστική επανάσταση καθαρά ρωσική υπόθεση. Η μόνη επανάσταση επί εδάφους της ροζ αυτοκρατορίας εκείη περίπου την εποχή ήταν η εξέλιξη της μηχανιστικής επανάστασης στο πρόσωπο της θεωρίας του Δαρβίνου για την φυσική επιλογή (για την οποία είχα γράψει παλιότερα τον πιθανό λόγο για τον οποίο εμφανίστηκε στην βικτωριανή αγγλία και όχι κάπου αλλού).

Η A.S. Byatt καταπιάνεται στο The Children’s Book με αυτήν την δύσκολη περίοδο αλλαγής από την βικτωριανή στην εδουαρδιανή εποχή (1890-1920 περίπου) προσφέροντας στον αναγνώστη μια διορατική ματιά για μια βρετανική αυτοκρατορία που – και αυτή – αλλάζει, αλλά με τον δικό της διαφορετικό ρυθμό. Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν υπάρχουν ‘αν’ στην ιστορία και δεν είναι απλό να σκεφτεί κανείς ποια θα ήταν η εξέλιξη στην βρετανία αν δεν συνέβαινε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος (που έδρασε σαν καταλύτης για πολλές αλλαγές) αλλά το σίγουρο είναι πως μέσα από το βιβλίο διαφαίνονται όλα τα σπέρματα αλλαγής για πράγματα που την σημερινή εποχή τα θεωρούμε όλοι δεδομένα.

Παρ’ όλα αυτά το The Children’s Book δεν είναι σίγουρα το αγαπημένο μου βιβλίο της A.S. Byatt (μάλλον το Virgin in the Garden κατέχει για μένα αυτή την τιμή) και σε πολλά σημεία ήταν απλώς φλύαρο και βαρετό. Σίγουρα δεν θα το πρότεινα σε κάποιον που δεν γνωρίζει το υπόλοιπο έργο της και μάλλον εκπλήσσομαι για το γεγονός ότι βρέθηκε στη shortlist για το φετεινό Man Booker prize.

Όπως κάθε χρόνο ήρθε η ώρα που κάποια καλά παιδιά και λίγα λιγότερα παλιόπαιδα περιμένουν πλάι στο τηλέφωνο για να μάθουν αν έχουν συμπεριληφθεί στο κλαμπ των ισχυρών της λογοτεχνίας. Υπό κάποια έννοια πάντα ένιωθα πως το συγκεκριμένο Νομπέλ είναι το πιο ‘άχρηστο’. Στην ουσία είναι το μόνο ‘θεωρητικό’ από τα υπόλοιπα βραβεία, το περισσότερο υποκειμενικό, και ταυτόχρονα – συνήθως λόγω της μεγάλης σχετικά ηλικίας των ανθρώπων που το κερδίζουν – οι χρηματικές απολαβές είτε άμεσα μέσα από το βραβείο είτε έμεσα μέσα από την αύξηση των πωλήσεων ελάχιστα βοηθούν εκείνον που το κερδίζει να συνεχίσει να γράφει. Ουσιαστικά το Νομπέλ σηματοδοτεί το τέλος, το ‘κάψιμο’, μιας καριέρας και αλίμονο σε αυτούς τους λογοτέχνες που το κερδίζουν σε μικρή – για λογοτεχνικούς χρόνους – ηλικία…

Όπως και κάθε χρόνο θα κάνω από δω τις προβλέψεις μου για φέτος. Αυτή τη φορά όμως θα είναι απλώς μια λίστα προτίμησης για ποιόν θα ήθελα να δω να το παίρνει και τίποτε παραπάνω:

• Thomas Pynchon. Χωρίς άλλο σχόλιο…
• Carlos Fuentes. Τον θεωρώ έναν από τους μεγαλύτερους συγγραφείς που έχει βγάλει η κεντρική και νότια Αμερική. Έχει απόλυτα το προφίλ του νομπελίστα και απορώ πως δεν το έχει πάρει ακόμη.
• Mario Vargas Llosa. Όμοια με τον Fuentes τον θεωρώ κλάσεις ανώτερο από τον Markes ας πούμε που το έχει ήδη πάρει…
• Haruki Murakami. Όπως και οι τρεις παραπάνω είναι κι αυτός εκπληκτικός magical realist και έξτρα πόντοι γιατί είναι και δρομέας.
• Margaret Atwood. Ναι, ξέρω πως έχουν ‘κενά’ τα βιβλία της, όμως πολύ θα ήθελα να το κέρδιζε.
• Ngũgĩ wa Thiongʼo. Αν και παράξενη σαν επιλογή νομίζω πως το αξίζει 100%. Ίσως και λόγω καταγωγής να έχει και περισσότερες πιθανότητες.
• A.S. Byatt. Μπορεί να με άφησε ‘χλιαρό’ με το τελευταίο της βιβλίο – περισσότερα γι’ αυτό άυριο – αλλά εξακολουθώ να την θεωρώ κορυφαία συγγραφέα.
• Βασίλης Βασιλικός / Νάνος Βαλαωρίτης. Τους βάζω και τους δύο σαν μια ελληνική επιλογή (με ελάχιστες ως μηδενικές πιθανότητες).
• Kazuο Ishiguro. Γιατί θεωρώ πως το The Unconsoled είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχουν γραφτεί τα τελευταία 30 χρόνια

Λίγη υπομονή ως τις 2 σήμερα, που θα δούμε ποιός θα είναι ο άγνωστος που θα το πάρει…

Update Και το όνομα της άγνωστης για φέτος Herta Müller… Να ευχαριστήσω την επιτροπή Νομπέλ που κάθε χρόνο μας μαθαίνει κι από έναν απίθανο συγγραφέα και πλουτίζει τις αναγνωστικές μας εμπειρίες…

Την περασμένη χρονιά κάτω από τον τίτλο ‘Μια Υπεράσπιση της Αμερικανικής Λογοτεχνίας‘ είχα γράψει μια άποψη σχετικά με την περσινή δήλωση του Horace Engdahl, γραμματέα της Σουηδικής Ακαδημίας, που ουσιαστικά απέκλειε την αμερικανική λογοτεχνία από τα Nobel για το επόμενο χρονικό διάστημα κάποιων ετών.

Φέτος, παρατηρώντας τις λίστες των book για το Nobel λογοτεχνίας του 2009 παρατηρώ πως εξακολουθούν να παίζωνται αμερικανοί, μεταξύ των οποίων ο Pynchon (με καλά ποσοστά) μα και ο Bob Dylan. Σκεφτόμουν πως και οι δύο, καθώς εν μέρει και ο DeLillo που είναι κι αυτός στην λίστα ξεφεύγουν σχεδόν εντελώς από το αυστηρό πρόσωπο του ‘νομπελίστα’, ενός λόγιου προσώπου σοβαρού (ή σοβαροφανή) που έχει και άλλο ένα ‘αξιοπρεπές’ επάγγελμα (με κλασικό αυτό του διπλωμάτη) και που είναι γενικότερα αυτό που λέμε ‘κοσμοπολίτης’. Αντί αυτών, πρόσωπα όπως ο Pynchon κι o Dylan, είναι αυτό που θέλω να ονομάζω ‘παλιόπαιδα’.

Ρίχνωντας όμως μια ματιά στα προηγούμενα Νομπέλ παρατηρεί κανείς εύκολα πως τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα των Νομπέλ είναι ελάχιστα (απαγγελω από μνήμης):

• Hemingway
• Faulkner
• O’ Neil
• Churchill
• Shaw
• Gide
• Camus
• Fo
• Feynman (ναι το ξέρω πως δεν είναι Νομπέλ λογοτεχνίας, απλώς δεν μπορώ να μην τον έχω σε μια λίστα με παλιόπαιδα!)

(και ω τι σύμπτωση, αυτά πολλά απ’ αυτά τα παλιόπαιδα είναι και αμερικανάκια).

Ο ‘διάλογος’ με την λογοτεχνία στον οποίο συμμετείχε καθένα από τα παραπάνω παλιόπαιδα είναι μάλλον τόσο ξεχωριστός που να μπορούσε να δώθει μια άφεση αμαρτιών από την Σουηδική Ακαδημία ‘για όλα τα υπόλοιπα’ και να τους εντάξει στην λίστα των σοβαροφανών (και ίσως ίσως βαρετών κάποιες φορές) συναδέλφων τους. Η ουσία είναι όμως πως όσο πιο παλιόπαιδο είναι κάποιος, τόσο πιο δύσκολα μπαίνει σε αυτή την ελίτ. Υπάρχει περίπτωση να βρεθεί σ’ αυτήν φέτος ο Pynchon; Δυστυχώς πολύ αμφιβάλω…