Μια Υπεράσπιση της Αμερικανικής Λογοτεχνίας

«The U.S. is too isolated, too insular. They don’t translate enough and don’t really participate in the big dialogue of literature, That ignorance is restraining.»

H φράση αυτή για την αμερικανική λογοτεχνία από το στόμα του Horace Engdahl, γραμματέα της Σουηδικής Ακαδημίας και μέλος της επιτροπής για την επιλογή του βραβείου Νομπέλ λογοτεχνίας εδώ και λίγες μέρες ουσιαστικά έβαλε τέλος με τον πιο άσχημο τρόπο σε όλους όσοι θεωρούσαν – όπως και πέρσι – τον Philip Roth και την Joyce Carol Oates σαν φαβορί για το φετινό βραβείο. Η δήλωση του Engdahl συνεχίζει:

«Of course there is powerful literature in all big cultures, but you can’t get away from the fact that Europe still is the center of the literary world …… not the United States»

Διαβάζωντας τα παραπάνω δεν μπόρεσα παρά να σκεφτώ (φευ) την φράση του Donald Rumsfeld ‘old Europe‘ η οποία αυτή ‘παλιά Ευρώπη’ βλέπει με αφ υψηλού βλέμμα αριστοκράτη οτιδήποτε καινούριο και ζωντανό συμβαίνει στον κόσμο γύρω της. Να ξεκαθαρίσω πως η έννοια του βραβείου Νομπέλ δεν με ενδιαφέρει στην συγκεκριμένη συζήτηση – άλλωστε κατάφεραν να αφήσουν εκτός βραβείου τους παροχημένους εσωστρεφείς Joyce, Nabokov, Borges – αλλά μόνο η άποψη για την σχέση αμερικανικής/ευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

Όμως ακόμη και έτσι, για ποιό κέντρο του λογοτεχνικού κόσμου μιλάει ο Engdahl; Χωρίς να είμαι ειδικός, η άποψή μου, που πηγάζει από την κατάσταση της παλαι ποτε μεγάλης αγγλικής λογοτεχνίας, είναι αυτή ενός συνεχιζόμενου μαρασμού και μιας μανιώδους επανάληψης, η οποία (λογοτεχνία) όμως επιζεί και τροφοδοτείται μόνο και μόνο από την παρουσία και τον δυναμισμό ανθρώπων που δεν είναι Εγγλέζοι από καταγωγή μα προέρχονται από τον εξω-ευρωπαϊκό χώρο (ρίξτε μια ματιά στην λίστα με τους νικητές και τους shortlisted στο Booker prize τα τελευταία δέκα – δεκαπέντε χρόνια για να δείτε τι εννοώ. Για μένα ακόμη και ο David Mitchell δεν ανηκει στους καθαυτό Εγγλέζους μια που τα βιώματά του είναι Άπω Ανατολής).

Από την άλλη πλευρά η λογική της insularity και των big cultures στην φράση του Engdahl μου θυμίζει λίγο Λιακόπουλο και ουσιαστικά αναιρεί την λογική πίσω από τα βραβεία Νομπέλ που υποτίθεται δίνονται όχι σε έθνη μα σε πρόσωπα. Δικαιολογείται όμως έτσι η συνεχόμενη ανάδειξη βρεβευθέντων των οποίων τα έργα έχουν σχέση με την εσωτερική συνέπεια και κουλτούρα των χωρών / εθνών στα οποία αυτοί ανήκουν. Ο Σεφέρης και ο Ελύτης ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία μεταξύ δεκάδων άλλων όπως ο Kenzaburo Oe, o Gao Xingiang, και o προπέρσινος Orhan Pamuk. Με ποιά λογική λοιπόν η εσωστρέφεια αυτή είναι κακή για τον όποιον αμερικάνο συγγραφέα μα είναι εντάξει για όλους του υπόλοιπους και είναι ‘συμμετοχή στον μεγάλο διάλογο της λογοτεχνίας’;

Αλλά ακόμη και για την ίδια την έννοια της εσωστρέφειας στην αμερικανική λογοτεχνία και στην δική της κουλτούρα έχω πρόβλημα με την δήλωση αυτή. Σε καιρούς παγκοσμιοποίησης η – ακόμα και μιντιακή – κουλτούρα που πηγάζει από την Αμερικανική Ήπειρο κατατάσσεται σε παγκόσμια κοινά βιώματα όλων μας που ορίζουν – θέλουμε δεν θέλουμε – την ζωή και την καθημερινότητά μας. Το να αποκόψουμε αυτά τα βιώματα από την λογοτεχνία ή την όποια τέχνη είναι ένας ηλίθιος ελιτισμός που κόβει την λογοτεχνία στα δύο με τραγικό τρόπο.

Αν υπάρχει ένα σημείο άξιο συζήτησης όμως είναι αυτό που αφορά στην ουσία της πλοκής και του entertainment που περιέχεται στην αμερικανική λογοτεχνία. Έχω ξαναγράψει στο παρελθόν για την σημασία της πλοκής η οποία φαίνεται να τονίζεται υπέρ του δέοντος από τους ‘κοινούς αναγνώστες’ μα να παραμελείται άδικα από τους ειδικούς. Η αμερικανική λογοτεχνία en masse σε συνδυασμό και με τις εκατοντάδες σχολές δημιουργικής γραφής έχει προκαλέσει ένα trend που δίνει έμφαση στην πλοκή σε αντιδιαστολή με όλα τα υπόλοιπα που στήνουν ένα λογοτεχνικό βιβλίο. Όμως ακόμη και έτσι με αυτόν τον μαζικό τρόπο ολόκληρη η παγκόσμια λογοτεχνία τροφοδεοτείται με νέο δυναμικό αίμα τόσο από πλευράς συγγραφέων όσο και από πλευράς (παγκόμιων) αναγνωστών σε εποχές που το βιβλίο φαίνεται γενικά να υποφέρει.

Με άλλα λόγια, μάλλον και φέτος κάποιος εντελώς άγνωστος θα πάρει το Νομπέλ λογοτεχνίας την επόμενη εβδομάδα, αλλά θα συμμετέχει σε έναν διάλογο, μάλλον μόνος του 😉

Advertisements

~ από basileios στο Οκτώβριος 2, 2008.

11 Σχόλια to “Μια Υπεράσπιση της Αμερικανικής Λογοτεχνίας”

  1. Συμφωνώ με όσα γράφεις. Άλλωστε ο ελιτισμός ήταν πάντα μια ασθένεια που έπληττε τους …ηλικιωμένους, τους «φτασμένους» με τα δικά τους κριτήρια. Η λογοτεχνία εξακολουθεί να αιμορραγεί από αυτό. Τώρα και με τη βούλα.

  2. Μια και τον αναφέρεις , ποια είναι η γνώμη σου για τον David Mitchell ;

  3. @Banshee

    όμως ο Engdahl δεν είναι ηλικιωμένος. 60 χρονών θεωρώ πως είσαι παιδάκι για λογοτεχνικά στάνταρ. Ακόμα μαθαίνεις, ακόμη ψάχνεις, ακόμη διαβάζεις.

  4. re David Mitchell. Αν ψάξεις τις παλιές αναγνώσεις θα δεις πως έχω μόνο μια ανάγνωση δικιά του, το Ghostwritten. Αν και με ‘κενά’ η γνώμη μου για την γραφή του είναι εξαιρετική. Άλλωστε είναι σύμφωνα και με το παραπάνω σχόλιο ανήκει μάλλον στην κατηγροία του ‘βρέφους’.

    Σίγουρα πάντως τον προτείνω.

  5. Εγώ πιστεύω ότι η αμερικάνικη λογοτεχνία (ακριβώς επειδή θεωρεί την κουλτούρα της υπέρτερη) κλείνει τα μάτια στις εξελίξεις στην Ευρώπη. Αντίθετα η Ευρώπη είναι πάντα ανοικτή στις επιρροές εκ δυσμών αλλά και εξ ανατολών. Φυσικά όμως η φράση του Σουηδού δεν τον τιμά, εφόσον έχει θεσμικό ρόλο και δεν πρέπει να μεροληπτεί. (Το νόμπελ ποτέ δεν ήταν στο απυρόβλητο).
    Πατριάρχης Φώτιος

  6. δεν νομιζω πως ισχυει αυτό… ούτε νομίζω πως μια πολυ-πολιτισμική κοινωνία σαν την αμερικάνικη που είναι τόσο ανοιμοιγενής μπορεί να ‘κόψει’ επιρροές από άλλες περιοχές και πολιτισμούς. Ακριβώς αυτό το ανοιογενές κράμα είναι ένα πολύ ξεχωριστό λογποτεχνικό δημιούργημα που έχει κοινά με περισσότερες ‘επί μέρους λογοτεχνίες’ από ότι έχει π.χ. η γαλλική λογοτεχνία.

    Δεν νομίζω επίσης πως μεροληπτεί στο συγκεκριμένο ο Engdahl. Εκφράζει μια άποψη πολύ προσωπική η οποία προσπαθεί να εξηγήσει γιατί η Αμερική δεν έχει Νόμπελ τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. θα έχει πολύ πλάκα αν την επόμενη Πέμπτη ο νομπελίστας είναι αμερικανός…

  7. Στο πρώτο εξακολουθώ να διαφωνώ, παρόλο που καταλαβαίνω τι εννοείς. Αυτό που λες ισχύει θεωρητικά, αλλά στην πράξη οι Αμερικάνοι διαβάζουν μόνο Αγγλοσάξονες και δευτερευόντως ό,τι μεταφράζεται αλλά όχι με τάσεις οικειοποίησης.
    Στο δεύττερο συμφωνούμε: η λέξη «μεροληπτεί» αναφέρεται στην προσωπική του στάση, η οποία θα έπρεπε να είναι πιο κομψή ως εκ της θέσης του.
    Καλές αναγνώσεις
    Πατριάρχης Φώτιος

  8. σίγουρα έχεις δίκαιο στο ότι οι Αμερικάνοι κυρίως διαβάζουν Αγγλοσάξωνες. Αυτό όμως ισχύει 100% και για τους Εγγλέζους (το έχω δει στην πράξη) αλλά παρόλα αυτά μάζεψαν 3 αν θυμάμαι καλά νομπέλ τα τελευταία δέκα χρόνια. Αμφιβάλλω όμως πως αυτό ισχύει ειδικά για συγγραφείς και διανοούμενους (ξέρω, και σε μένα δεν αρέσει αυτός ο όρος).

    Σίγουρα πάντως ήταν μεγάλη χοντράδα αυτή η δήλωση.

    Κάπου διάβασα πριν δυο μέρες πως η επιτροπεί έχει πρόβλημα με την μεταμοντέρνα γραφή που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αμερική και γι’ αυτό εξηγείται αυτή η δήλωση. Ο μόνος (;) μεταμοντέρνος συγγραφέας με Νομπέλ είναι ο Παμούκ αν δεν κανω λάθος.

  9. Οταν λες μεταμοντερνα γραφη, σε ποιο στυλ αναφερεσαι?

  10. Φυσικα στο… μεταμοντέρνο…

    Δες π.χ.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Postmodern_literature

    http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_postmodern_authors

  11. […] μετά και την γνωστή πια δήλωση του κυρίου που ανοίγει την πόρτα και αναγγέλει το βραβείο λίγοι περιμένουν το βραβείο να πάει προς την πλευρά […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: