‘The Death of Virgil’, Hermann Broch

Σπάνιες είναι πλέον οι φορές που διαβάζωντας ένα βιβλίο νιώθω το υπόλοιπο σύμπαν να καταρρέι και να ταυτόχρονα να ορίζεται από αυτό. Ακόμη πιο σπάνιες οι ανακαλύψεις βιβλίων που στα τριανταεννιά μου χρόνια με κάνουν να αναρρωτιέμαι γιατί δεν τα διάβασα νωρίτερα. Το The Death of Virgil ανήκει και στις δύο αυτές κατηγορίες με έναν τρόπο που ουσιαστικά δομεί και ολόκληρη την αίσθησή μου γι’ αυτό το βιβλίο.

Δεν είναι εύκολο να μιλήσεις για το The Death of Virgil. Στην ουσία είναι ένα μετα-βιβλίο που η δυναμική του αναδύεται από την σύγκρουση της ποίησης (της τέχνης με την γενικότερη έννοια) με την κοινωνία και την ψυχολογία της μάζας. Ο Βιργίλιος, γυρίζει στο Πρίντεζι άρρωστος και ετοιμοθάνατος και ζητάει να κάψουν μετά τον θάνατό του την Αινειάδα, όχι γιατί είναι ατέλειωτη ή γιατί δεν είναι ευχαριστημένος μαζί της σαν δημιουργία μα γιατί δεν είναι ‘γνώση’, και η ποίηση δεν έχει να προσφέρει τίποτε πια στον κόσμο και την κοινωνία. Η πραγματική βάση αυτής της ιστορίας ορίζει μεν το χρονικό πλαίσιο στο οποίο στήνεται το The Death of Virgil μα είναι σχεδόν αδύνατο να το διαβάσεις χωρίς να αισθανθείς το πλαίσιο στο οποίο γράφτηκε το έργο (ξεκίνησε να γράφετε το 1938 σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και τέλειωσε το 1945 όταν ο Broch είχε αυτοεξοριστεί στην Αμερική) και την απογοήτευση ενός τεράστιου συγγραφέα για τον ρόλο του μέσα στην ταραχώδη κοινωνία.

Το The Death of Virgil είναι ένα τεράστιο ποίημα που μπορεί να συγκριθεί μονάχα με έργα όπως ο Ulysses του Joyce, To Μαγικό Βουνό του Thomas Mann ή ο Moby Dick του Melville (ή το Gravitys Rainbow του Pynchon για κάτι πιο σύγχρονο) αλλά κανένα από αυτά τα έργα δεν συγκρίνεται έυκολα με την ποιητική ροή και την μαγική – παρόλο που είναι άκρως μοντερνιστική – γραφή του Broch. Είναι περίεργο για μένα πως ένα τέτοιο κορυφαίο έργο στην παγκόσμια λογοτεχνία να βρίσκεται τόσο παραγνωρισμένο και τόσο δυσεύρετο (η τελευταία αγγλική έκδοσή του από την Penguin το 2000 είναι out-of-print) αλλά είναι και τόσο ειρωνικό ταυτόχρονα.

Καθώς γράφω αυτές τις λέξεις η υφήλιος ολόκληρη σχεδόν πανηγηρίζει τον αέρα της αλλαγής που έρχεται μαζί με το όνομα του Barack Obama. Είμαι πολύ κυνικός – ίσως και υπερ του δέοντος – για να πιστεψω πως ο κόσμος μπορεί να αλλάξει έτσι εύκολα (και έτσι αναίμακτα αν θέλετε). Τα ερωτήματα και οι προβληματισμοί του Broch για την θέση της ποίησης και της τέχνης μέσα στον κόσμο που ζούμε, σε καιρούς που είναι περίεργοι και κρίσιμοι είναι το λιγότερο επίκαιρα και – κυρίως – όχι μόνο θεωρητικές βυζαντινολογίες μα ουσιώδη υποστυλώματα μιας κοινωνίας πραγματικής αλλαγής.

Το 1960 στην ορκωμωσία του John Kennedy, του μόνου πρόεδρου των ΗΠΑ τα τελευταία 50 χρόνια που φλέρταρε με την λέξη διαννοούμενος – ο αγαπημένος του ποιητής Robert Frost προσπάθησε να διαβάσει ένα ποίημα που είχε γράψει ειδικά για την περίσταση (μα δεν τα κατάφερε λόγω του μεγάλου της ηλικίας του) στο οποίο περιέχονταν οι εξής στίχοι:

«… The glory of a next Augustan age
Of a power leading from its strength and pride,
Of young amibition eager to be tried,
Firm in our free beliefs without dismay,
In any game the nations want to play.
A golden age of poetry and power
Of which this noonday’s the beginning hour.»

Αυτή η χρυσή εποχή της ποίησης και της εξουσίας είναι ίσως η μεγαλύτερη ουτοπία που έχει να αντιμετωπίσει σήμερα ένας καλλιτέχνης στην καθημερινότητά του και στην ελπίδα του για έναν καλύτερο, διαφορετικό κόσμο. Η αλλαγή δυστυχως δεν είναι μονάχα ζήτημα λίγων ψήφων…

Advertisements

~ από basileios στο Νοέμβριος 5, 2008.

6 Σχόλια to “‘The Death of Virgil’, Hermann Broch”

  1. Έξοχος ο συνειρμός . Το θάνατο του Βιργλίου ακόμη δεν τον έχω διαβάσει παρόλο που τον έχω και στα αγγλικά και στα γερμανικά και στα ελληνικά (είμαι βιτσιόζος…). Ισως το δέος που μου προκαλεί η φήμη του αλλά και οι πρώτες σελίδες του που διάβασα .Άλλο βιβλίο του έχεις διαβάσει ; Αν όχι δοκίμασε τους Υπνοβάτες.

  2. όχι δεν εχω διαβάσει άλλο του και οι Υπνοβάτες έχουνε ήδη μπει στην λίστα των βιβλίων του 2009!

    όσο για τις πολλές εκδόσεις, άσε σε καταλαβαίνω γιατί μιλάς σε ομοιοπαθή…

  3. […] ο Broch να αισθανόταν την τέχνη τόσο ‘ασήμαντη’ μπροστά στην εποχή της γνώσης μα φαίνεται πως ο Duchamp […]

  4. Δεν ξέρω, αγαπητοί. Είμαι στο 1/4 του Βιργιλίου (στα ελληνικά). αν δεν το αφήσεις, πιάνεσαι σε μια παράξενη έλξη. αλλά το μεγαλύτερο μέρος της είναι -προς το παρόν- περιέργεια: πού το πάει; έτσι πάει όλο; θα γίνει κανα μαγικό; εξερθρώνεις το λόγο για να τιμωρήσει ποιον; την τέχνη που δεν προσφέρει στην κοινωνία; τον αναγνώστη που παρασύρεται από την φτηνή τέχνη; είναι φανερό ότι πρόκειται για σημαντικό κείμενο. αλλά προς το παρόν έχω πολλά ερωτήματα, κυρίως τεχνικής. όταν τελιώσω, θα σας πω.

  5. νομιζω ότι θα πρεπει να το δειτε και λιγο διαφορετικά. Δεν μπορω να πω οτι καταφερα να το αντιμετωπίσω σαν κάτι άλλο από ένα ποίημα 500 σελίδων. Κάθε πρότσαη του σε ροή με όλες τις υπόλοιπες ήταν αρκετη για το ‘μαγικό’ που αναφερετε.

    τελειώστε το όμως πρώτα και να το ξαναδούμε όλο μαζί.

  6. Καλώς.Καταλαβαίνω. Θα επανέλθω μόλις. Ευχαριστώ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: