‘The Swerve: How the World Became Modern’, Stephen Greenblatt

Έχω την εντύπωση πως η έννοια που περιγράφεται από την φράση ‘σύγχρονη εποχή’ στο μυαλό των περισσοτέρων από μας φέρνει συνειρμικά τις ιδέες της τεχνολογίας και της επιστήμης, των σύγχρονων τεράστιων πόλεων, των μηχανών, της ιατρικής και της φαρμακολογίας. Στο μυαλό κάποιων άλλων ίσως να έρχεται η αναγέννηση, ο διαφωτισμός, ο Νεύτωνας και ο Δαρβίνος. Σίγουρα δύσκολα θα σκεφτόταν κάποιος ένα ποίημα ενός περίεργου Ρωμαίου φιλόσοφου που γράφτηκε πριν από 2100 χρόνια, και σίγουρα δύσκολα κάποιος θα μπορούσε να ορίσει σχέσεις ανάμεσα σ’ αυτό το ποίημα και στην σημερινή εποχή. O Stephen Greenblatt έχει το θάρρος, και το θράσσος να το κάνει.

Η αλήθεια είναι πως αν δει κανείς λίγο παραπάνω τις λεπτομέρειες του De Rerum Natura σοκάρεται ελαφρώς από το πόσο σύγχρονες και ριζοσπαστικές είναι κάποιες από τις ιδέες του: Στηριγμένο στο επικούρειο υπόβαθρο της ηδονιστικής φιλοσοφίας το ποίημα του Λουκρήτιυ περιγράφει έναν κόσμο χωρίς θεούς, δαίμονες και δεισιδαιμονίες που αποτελείται μονάχα από άτομα και κενό. Οι νόμοι της κίνησης και της ένωσης των ατόμων είναι αυτοί που ορίζουν ντετερμινιστικά για αρχή, το τι συμβαίνει μες στο σύμπαν, όμως – και εδώ είναι το εντυπωσιακό – ο Λουκρήτιος ορίζει τυχαίες αποκλίσεις στην πορεία αυτών των ατόμων, που δεν μπορούν να προβλεφτούν και που τελικά δεν επιτρέπει την μέτρηση της θέσης και της ταχύτητάς τους. Η αρχαία έκφραση της αβεβαιώτητας αυτής είναι για τον Λουκρήτιο το αίτιο πίσω απ΄την ελεύθερη βούληση αλλά και από την ανθρώπινη συνείδηση.

Ο Greenblatt σαν ένας εξαιρετικός story teller περιγράφει με γλαφυρή λεπτομέρεια όλη την διαδικασία της ανακάλυψης του χειρόγραφου του De Rerurm Natura από τον Poggio Bracchiolini, παπικού υπάλληλου και κυνηγού χειρογράφων, δημιουργώντας ένα κείμενο που παρά την βάση του σε πραγματικά γεγονότα άνετα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει κανείς σαν μυθιστόρημα. Η ιστορία είναι καταπληκτική και η θέση του Greenblatt είναι πως η ανακάλυψη του βιβλίου και η ατομική θεωρία που περιέγραφε διαδόθηκε μες στην ευρωπαϊκή μεσαιωνική διανόηση και τελικά αποτέλεσε την σκανδάλη για την ανάταση της ευρωπαϊκής σκέψης, για την ανάπτυξη της επιστημονικής μεθόδου, για την αναγέννηση και την σπορά της σύγχρονης σκέψης στα έγκατα του δεκάτου πέμπτου, σχεδόν σκοτεινού, αιώνα.

Μπορεί ο Greenblatt να ‘πετάει’ ονόματα όπως του Giordanno Bruno, του Γαλιλαίου, του Νεύτωνα και του Κοπέρνικου μες στην δικαιολόγησή του (η οποία πάσχει γιατι προφανώς δεν γνωρίζει καλή ιστορία της επιστήμης και γι’ αυτό τα ξεπετάει σχετικά γρήγορα τα θέματα εκεί), όμως η αλήθεια είναι πως είναι τόσο δύσκολο να βάλει κανείς στην ιστορία σχέσεις αιτίου-αιτιατού, ή μάλλον μπορεί κανείς να τις βάλει τόσο εύκολα ακριβώς γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να αποδειχτούν – η άλλη άποψη για την αναγέννηση που στηρίζεται στνην πτώση της Κωνσταντινούπολης (περίπου την ίδια εποχή) και την μεταφορά ‘πνευματικού υλικού΄ στην μεσαιωνική δύση από την κατεστραμμένη πια ανατολή, φαντάζομαι είναι εξίσου αδύνατο να αποδειχτεί.

Φυσικά επειδή όπως συμβαίνει πάντα τα πράγματα είναι πολυπαραγοντικά και έτσι χωρίς να θέλω να απορρίψω το The Swerve μπορώ μονάχα να το ευχαριστηθώ σαν ένα πολύ ενδιαφέρον και έξυπνο κείμενο, και μια θέση που αν και δεν μπορώ εύκολα να την πιστέψω, μπορώ να την θεωρήσω εξαιρετικά προκλητική και ενδιαφέρουσα.

Advertisements

~ από basileios στο Φεβρουαρίου 2, 2015.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: