‘Purity’, Jonathan Franzen

Κάθε λίγα χρόνια, όταν γράφει ο Φράνζεν ένα βιβλίο έχουμε το ίδιο θέμα: Χαμός στα μίντια και στις κριτικές για το αν πρόκειται για ένα αριστούργημα, ένα μέτριο βιβλίο ή μια μάπα. Ανεξάρτητα από το αντικειμενικό (;) ζήτημα, η ουσία είναι πως ο Φράνζεν έχει κερδίσει μια δημοσιότητα μές απ΄αυτό το συνεχόμενο debate η οποία οικονομικά τουλάχιστον είναι πλεονέκτημα, αλλά καλλιτεχνικά πιστεύω πως όχι.

Η αλήθεια είναι τελικά πως και οι τρείς παραπάνω κατηγορίες κριτικών (αριστούργημα, μάπα, μέτριο) έχουν δίκαιο μια που η τελική ετυμηγορία για τα βιβλία του εξαρτάται και από τις λογοτεχνικές καταβολές του κάθε κριτικού και του κάθε αναγνώστη αλλά ταυτόχρονα και από τα γούστα και τις ιδιοτροπίες του καθενός μας. Και αυτή η έντονη υποκειμενικότητα πέφτει πάνω σε συγκεκριμένες αντικειμενικές αλήθειες που αφορούν στην πρόζα του Φράνζεν:

  • Ο Φρανζεν επιμένει να γράφει με τον ρεαλισμό που έγραφαν οι μεγάλοι Ρωσοι κλασικοί
  • Ο Φράνζεν δίνει μεγάλη σημασία στον διάλογο με τρόπο που θα θύμιζε θεατρικό κάποιας άλλης εποχής
  • Ο Φράνζεν επιμένει να γράφει σε υπεραπλουστευτική γλώσσα χωρίς συγκεκριμένο στυλ, ή μάλλον αυτή η έλλειψη στυλ πλασάρεται από τον ίδιο ως το δικό του στυλ.

Το αποτέλεσμα των παραπάνω είναι πως όλα τα τελευταία του βιβλία μοιάζουμε με σαπουνόπερα που θα μπορούσε να παίζει σε συνέχειες στο ΗΒΟ και πιστέψτε με δεν το λέω αυτό ως απόλυτα κακό. Υπάρχουν σειρές που θα ζήλευαν να είχαν γράψει διάσημοι συγγραφείς. Απλά το ζήτημα είναι πως έχω την εντύπωση ότι ο Φρανζεν έχει εντελώς διαφορετική ιδέα για τον εαυτό του και για την καλλιτεχνική του δημιουργία απ΄ ότι εκφράζεται από τα παραπάνω. Κι αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα (που πρέπει να λύσει ο ίδιος).

Από κει και πέρα το  Purity βρίσκεται μέσα στο ίδιο πλαίσιο όπως και τα δυο προηγούμενα μεγάλα του βιβλία, τα Corrections και το Freedom. Μια ανάλυση της μέσης (η λίγο πάνω από την μέση) αμερικανικής οικογένειας μαζί με εικόνες από μια σύγχρονη προοπτική, η οποία όμως δεν έχει την παράνοια της περιγραφής των  Pynchon και   DeLillo, δεν έχει την ένταση του Wallace, δεν έχει το συναίσθημα του McElroy (και δεν έχει την γλώσσα του Chabon). Προσωπικά το θεωρώ καλύτερο βιβλίο από το Freedom αλλά θεωρώ ταυτόχρονα ότι ο Φράνζεν έχει πιάσει ‘ταβάνι’ μ αυτό το βιβλίο. Δε μπορεί να γράψει καλύτερα, δεν μπορεί να γράψει πιο έντονα, δε μπορεί να γράψει διαφορετικά. Και το επόμενο βιβλίο του σε 3-4 χρόνια είμαι σίγουρος πως θα είναι της ίδιας φιλοσοφίας και λογικής και ειλικρινά δεν περιμένω καμιά έκπληξη από εκείνον.

Νομίζω όμως ότι ο ίδιος φαίνεται να τα έχει βρεί με τον εαυτό του πολύ καλά, και γι’ αυτό έχουν πιάσει τα βιβλία του αυτήν την επίπεδη γραφή πλεόν. Τα πράγματα και τα βιβλία για τον Φρανζεν είναι της λογικής Take it or Leave it και έτσι ακριβώς θα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε. Απλά πλέον και μετά το Purity είμαι στην ομάδα του Leave it…

Advertisements

~ από basileios στο Σεπτεμβρίου 10, 2015.

4 Σχόλια to “‘Purity’, Jonathan Franzen”

  1. Αυστηρός είσαι. Έχει γράψει διαφορετικά (Strong Motion, και το «προχώ» 27th City) και τα non-fiction του δεν στερούνται πρωτοτυπίας (How to be alone, Farhter Away).

    Αυτή η έλλειψη στυλ που επισημαίνεις είναι (όπως επίσης επισημαίνεις)…στυλ. Δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται – είναι ένα κατόρθωμα (μην πάμε στον Χέμινγουεϊ, στον Σέργουντ Άντερσον και στους επιγόνους dirty realists). Ας τη συγκρίνουμε με το έτερο enfant terrible – τον Κάρλ Ούβε Κνάουσγκορντ- που ενέσκηψε πρόσφατα και που επίσης πάσχει από το ίδιο κουσούρι (δεν μπορώ να σκεφτώ τρίτο σήμερα τέτοιου μεγέθους – τα 2 τελευταία του Ουελμπέκ, ίσως;). Η έλλειψη του Νορβηγού είναι αποτέλεσμα προχειρότητας, λογοδιάρροιας, αδιαφορίας προς τη γλώσσα, τη δομή και το ύφος. Η έλλειψη του Franzen είναι ένα υπολογισμένο, ακριβές και στιλπνό επίτευγμα, αποτελέσμα άκρατου σεβασμού προς τη γλώσσα, τη δομή και το ύφος. There’s more than meets the eye, βρίσκω.

    Νομίζω πως ο Franzen αποφάσισε -προς το παρόν;- να είναι λαϊκός συγγραφέας – ένας καλός, στρωτός storyteller για τις μάζες (ή, μάλλον, για τα upper-middle class στρώματα). Ας πούμε, ένας Καραγάτσης της Αμερικής (τηρουμένων των αναλογιών/καθ’ υπερβολήν – μην πέσετε να με φάτε).

    Όμως θεωρώ πως έχει τα φόντα και τα κότσια για κάτι μεγαλύτερο, σημαντικότερο και… λοξότερο. Μπορούμε να σκεφτούμε άλλον σύγχρονο Αμερικάνο -τέτοιου βεληνεκούς ή μικρότερου- που θα έβαζε τους ήρωες του να σχολιάζουν μια ευρωπαϊκή -πολλώ δε μάλλον, ελληνική- ταινία (αναφέρομαι στον «Δράκο» του Κούνδουρου στο Freedom) ή που να βγάζει τόσο πάθος -και γνώση- για έναν ξεχασμένο Αυστριακό διανοούμενο (Καρλ Κράους) ή που να μεταφράζει Βέντεκιντ από τα γερμανικά;

    Ούτε ο (μεγάλος) DFW ούτε ο (μεγαλύτερος;) Delillo ούτε -ασφαλώς- ο (οπωσδήποτε όχι μεγάλος) Chabon, έχουν τέτοιο εύρος μη αμερικανικών αναφορών. Νομίζω πως ο Franzen είναι ο λιγότερο Αμερικάνος από όλους τους σύγχρονους bona fide Αμερικανούς (μαζί με τη Lydia Davis). Και γι’ αυτό εγώ προσωπικά -αντίθετα με σένα- από εκεί περιμένω την έκπληξη. Ειδικά από τον Franzen περιμένω την έκπληξη (ούτε ο Delillo μπορεί να με εκπλήξει πια -ή με εξέπληξε πραγματικά ποτέ, τα μοτίβα του ήταν πάντα τα ίδια-, ούτε ο Chabon, ούτε κανένας άλλος Jonathan -Lethem, Foer, Littel-).

    (σόρι για το σεντόνι – αλλά με ποιον άλλο να τα μοιραστώ ο έρμος;;)

    • καλημερα φιλτατε, το σχολιο σου το περιμενα απο κάποιον. Ειδικά όσον αφορά στο κομμάτι που αφορά στο στυλ. Με το οποιο εχω μεν μια συμφωνια (οντως ο Φρανζεν επιλεγει να γραφει ετσι!) αλλα εχω και μια διαφωνία (στο ότι τελικά τον έχει οδηγήσει σε ένα συγγραφικό και καλλιτεχνικό τέλμα που έχει πολλές αδυναμίες. Ας μη παμε στον Καραγάτση, είναι άλλη περίπτωση λόγω γλώσσας όμως και ο Χεμινγουεη (με τον οποίο δε τα πάω και πολύ καλα (και γι αυτον το λογο)) μπορούσε να περάσει συναίσθημα μέσα σε 150 σελίδες χωρίς να κάνει το βιβλίο να φαίνεται σαν άρλεκιν. Ο Φρανζεν ξέρει πως μ αυτό το στυλ ΔΕΝ μπορεί να το κάνει και γι αυτό αποστασιοποιείται σχεδόν από όλα τα συναισθήματα και τα αφήνει να χρειαζονται 500+ σελίδες για να τα καταλαβει έμμεσα ο αναγνώστης.

      Αν και επίσης σε κάποια απ αυτά που λες για τους άλλους συγγραφείς έχεις δίκαιο όπως και στο ότι είναι πιο ‘διεθνής’ από τους άλλους. Όμως ακριβώς εξ αιτίας αυτής της confidence που εχει σ’ αυτό το στυλ πλεον δεν περιμένω ότι θα αλλάξει. Ίσως στα 70 του να κάνει την έκπληξη με κανένα βιβλίο σαν το Road του μακαρθι, αλλά οχι πριν. Αλλα βεβαια the proof is in the pudding που λενε και οι αγγλοι 😛

      Απο κει και πέρα νομιζω δεν ημουν αυστηρος μαζί του! Αυστηρος θα ήμουν αν έλεγα πως πρόκειται για μια βλακεία. Δεν προκειται για μια βλακεία. Εϊναι ένα ευχάριστο ανάγνωσμα που κυλάει εύκολα και όπως είπα μου άρεσε περισσότερο απ το freedom. Η αλήθεια είναι ομως ότι πλέον προσωπικά δεν περιμένω το επόμενο…

  2. Αν έλεγες πως «πρόκειται για μια βλακεία» δεν θα ήσουν αυστηρός – θα ήσουν ολίγον… μικρόψυχος.

    Αλλά -με την απάντησή σου- νομίζω κατάλαβα καλύτερα τι σε ενόχλησε: δεν πολυγουστάρεις τη middle-brow λογοτεχνία (και τα τελευταία τρία του Franzen είναι κατά τη γνώμη μου η επιτομή του middle-brow). Ο Φρανζεν είναι για να αρέσει στον Ομπάμα και στην Όπρα (άντε και στη Μιτσίκο Κακουτάνι). Ποιος από αυτούς που σου αρέσουν, θα άρεσε στους πιο πάνω (μη ρωτήσω: έχει διαβάσει η ΄Oπρα το Recognitions;)

    Εσύ θες πιο avant-garde, πιο high-brow, πιο δύσκολα, πιο απαιτητικά πράγματα (εντάξει, αυτό είναι εξόφθαλμο ήδη από την ύπαρξη και μόνο αυτού το μπλογκ και των αναρτήσεών σου).

    Σύμφωνοι – και πολύ καλά κάνεις. Η μόνη μου αντίρρηση είναι πως μου φαίνεται πως διάβασες τον Φράνζεν αναζητώντας συγκινήσεις που δεν θα έπρεπε να περιμένεις από αυτόν. Και γι’ αυτό είπα πως μπορεί να παραήσουν αυστηρός.

    Κατά τα λοιπά, συνεννοηθήκαμε. Θα διαβάσω εγώ το επόμενο στη θέση σου, θα γράψω πέντε σκέψεις και θα μου παραχωρήσεις guest star ανάρτηση στο μπλογκ 😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: